Previous Verse
Next Verse

Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 31

वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

शिव उवाच । कि मुखं किं शशांकश्च किं नेत्रे चोत्पले च किम् । भ्रुकुट्यौ धनुषी चैते कंदर्पस्य महात्मनः

śiva uvāca | ki mukhaṃ kiṃ śaśāṃkaśca kiṃ netre cotpale ca kim | bhrukuṭyau dhanuṣī caite kaṃdarpasya mahātmanaḥ

شِو نے فرمایا— ‘چہرہ کیا ہے اور چاند کیا؟ آنکھیں کیا ہیں اور کنول کیا؟ یہ دونوں کمانی دار بھنویں تو مہاتما کندرپ (کام دیو) کے کمان ہیں۔’

शिवःŚiva
शिवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशिव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
मुखम्face
मुखम्:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootमुख (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
शशाङ्कःmoon
शशाङ्कः:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootशशाङ्क (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
नेत्रे(two) eyes
नेत्रे:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootनेत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
उत्पले(two) lotuses
उत्पले:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootउत्पल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक
भ्रुकुट्यौ(two) eyebrows
भ्रुकुट्यौ:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootभ्रुकुटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
धनुषी(two) bows
धनुषी:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootधनुस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-बोधक अव्यय
एतेthese
एते:
Karta-samānādhikaraṇa (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (collective for listed items)
कन्दर्पस्यof Kāma (Cupid)
कन्दर्पस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootकन्दर्प (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन
महात्मनःof the great-souled
महात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषण of कन्दर्पस्य

Lord Shiva

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Type: stotra

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

S
Shiva
K
Kandarpa (Kama)

FAQs

Śiva poetically redefines worldly standards of beauty, pointing to how desire (Kāma) operates through the senses, while implying that the devotee should recognize and transcend such sense-born fascination through devotion to Pati (Śiva).

In Saguna worship, devotees may approach Śiva through form, beauty, and līlā; this verse acknowledges the power of attraction yet subtly places it under Śiva’s sovereignty—guiding the mind from sensory charm toward steady Linga-bhakti and inner stillness.

Practice japa of the Pañcākṣarī (“Om Namaḥ Śivāya”) with breath awareness, and consciously withdraw attention from sense-objects (rūpa, rasa, etc.), offering the arising of desire into Śiva as an inner oblation.