Shloka 30

वसन्त-प्रभावः तथा काम-उद्दीपन-वर्णनम् | Spring’s Influence and the Arousal of Kāma

Devanagari script

सुसंस्मृत्य वरं तस्या विधिदत्तं पुरा प्रभुः । शिवोपि वर्णयामास तदंगानि मुदा मुने

Transliteration

susaṃsmṛtya varaṃ tasyā vidhidattaṃ purā prabhuḥ | śivopi varṇayāmāsa tadaṃgāni mudā mune

Translation

اے مُنی، پہلے جو ور دان برہما (ودھاتا) نے اسے عطا کیا تھا، اسے خوب یاد کرکے، پرَبھو شِو بھی خوشی کے ساتھ اس کے پہلو بہ پہلو (اجزاء) کی تفصیل بیان کرنے لگے۔

Word by Word

• सु-संस्मृत्य: having well remembered
• सु-संस्मृत्य: Kriya-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सु (अव्यय) + सम् + स्मृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), ‘having well remembered’

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• तस्याः: of her
• तस्याः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• विधि-दत्तम्: given by Fate/Ordinance
• विधि-दत्तम्: Karma-samānādhikaraṇa (कर्म-समानााधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: विधि (प्रातिपदिक) + दत्त (कृदन्त-प्रातिपदिक; √दा धातु)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (विधिना दत्तम्)

• पुरा: formerly
• पुरा: Kāla (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (formerly)

• प्रभुः: the Lord
• प्रभुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• शिवः: Śiva
• शिवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• अपि: also
• अपि: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय/अपि-भाव (also)

• वर्णयामास: described
• वर्णयामास: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वर्णय् (धातु; √वर्ण् causative/denominative)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; periphrastic perfect (आमास)

• तत्-अङ्गानि: those limbs
• तत्-अङ्गानि: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), बहुवचन; कर्मधारयः (तानि अङ्गानि)

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/भाव), एकवचन; ‘with joy’ (भावे तृतीया)

• मुने: O sage
• मुने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: liberating

Characters & Entities

• Shiva
• Brahma
• Parvati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights īśvara-anugraha (the Lord’s grace): Śiva consciously remembers the divine ordinance and, with joy, unfolds its meaning—showing that spiritual destiny ripens through both prior merit and the compassionate will of Pati (Śiva).

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

The verse presents Śiva as Saguna—personally attentive, responsive, and communicative. Such narrative remembrance supports devotional worship where the devotee approaches the Linga as the living presence of Śiva who grants, protects, and guides.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is smaraṇa (devout recollection): daily remembrance of Śiva’s grace—especially with japa of the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya”—to align one’s intention with dharma and receive inner clarity.