Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 13

गणेशविवाहोत्सवः तथा सिद्धि-बुद्धि-सन्तानवर्णनम् | Gaṇeśa’s Wedding Festival and the Progeny of Siddhi & Buddhi

Devanagari script

गणेशस्य कृतोद्वाहो लब्धवांस्स्त्रीद्वयं मुदा । विश्वरूपप्रजेशस्य कन्यारत्नं महोत्तमम्

Transliteration

gaṇeśasya kṛtodvāho labdhavāṃsstrīdvayaṃ mudā | viśvarūpaprajeśasya kanyāratnaṃ mahottamam

Translation

یوں گنیش کا نکاح باقاعدہ طور پر انجام پایا۔ خوشی کے ساتھ اس نے دو بیویاں پائیں—وشوروپ پرجاپتی کی وہ نہایت برتر، جواہر مانند بیٹیاں۔

Word by Word

• गणेशस्य: of Gaṇeśa
• गणेशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: गणेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (6th/Genitive)

• कृतोद्वाहः: whose marriage was performed / married
• कृतोद्वाहः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृ+क्त, कृदन्त) + उद्वाह (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: कृतः उद्वाहः यस्य (or कृत-उद्वाहः); पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/Nominative)

• लब्धवान्: having obtained
• लब्धवान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: लभ् (धातु) + क्तवत् (कृत्-प्रत्यय)
• Form: क्तवत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (1st/Nominative)

• स्त्रीद्वयम्: two wives
• स्त्रीद्वयम्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: द्विगु-समास (numerical): द्वे स्त्रियौ; नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (2nd/Accusative)

• मुदा: with joy
• मुदा: Karana (करण/manner)
• Type: Noun
• Root: मुद्/मुदा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, तृतीया (3rd/Instrumental); भावे (in the sense of manner)

• विश्वरूपप्रजेशस्य: of Viśvarūpa Prajeśa
• विश्वरूपप्रजेशस्य: Sambandha (सम्बन्ध/possessor)
• Type: Noun
• Root: विश्वरूप + प्रजेश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (determinative): विश्वरूपः प्रजेशः; पुल्लिङ्ग, एकवचन, षष्ठी (6th/Genitive)

• कन्यारत्नम्: a jewel-like maiden
• कन्यारत्नम्: Karma (कर्म/Object; appositional to स्त्रीद्वयम्)
• Type: Noun
• Root: कन्या + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: कन्या एव रत्नम् (a maiden who is a jewel); नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (2nd/Accusative)

• महोत्तमम्: most excellent, very best
• महोत्तमम्: Karma (कर्म; qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक) + उत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: महान् उत्तमः; नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया (2nd/Accusative), कन्यारत्नम् इति विशेषणम्

Speaker

Suta Goswami

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Umāpati

Shakti Dimension

Shakti Form: Pārvatī

Role: nurturing

Characters & Entities

• Ganesha
• Vishvarupa Prajapati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

The verse presents marriage as a dharmic, orderly stage of life under Śiva’s cosmic governance—showing how auspicious household life can support stability, devotion, and righteous living rather than obstructing the path to Śiva.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Though the verse narrates a family event, it reflects Saguna Śiva’s grace working through worldly institutions (like Prajāpatis and marriage) to maintain harmony; devotees see such order as arising from Śiva’s sustaining power embodied in Linga-worship.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

A practical takeaway is to begin major life-saṃskāras with Śiva and Gaṇeśa remembrance—mentally repeating the Pañcākṣarī “Om Namaḥ Śivāya” and offering a simple Gaṇeśa invocation for obstacle-removal before undertaking dharmic duties.