Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 66

गणेशाभिषेक-वरदान-विधानम् | Gaṇeśa’s Consecration, Boons, and Prescribed Worship

Devanagari script

जगत्स्वास्थ्यं तदा प्राप गणाधीशे प्रतिष्ठिते । महोत्सवो महानासीत्सर्वं दुःखं क्षयं गणम्

Transliteration

jagatsvāsthyaṃ tadā prāpa gaṇādhīśe pratiṣṭhite | mahotsavo mahānāsītsarvaṃ duḥkhaṃ kṣayaṃ gaṇam

Translation

جب گنادیِش (شیو کے گنوں کے سوامی گنیش) کی باقاعدہ پرتِشٹھا ہوئی تو جگت نے تندرستی اور خیریت پائی۔ بڑا مہوتسو ہوا اور ہر غم و دکھ مٹ گیا۔

Word by Word

• जगत्: the world
• जगत्: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative/Singular

• स्वास्थ्यम्: well-being
• स्वास्थ्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: स्वास्थ्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative/Singular

• तदा: then
• तदा: क्रियाविशेषण (Time)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक अव्यय (temporal adverb)

• प्राप: attained
• प्राप: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: प्र + आप् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• गणाधीशे: in/when the lord of the gaṇas (Gaṇeśa)
• गणाधीशे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location; ‘when/in’)
• Type: Noun
• Root: गण + अधीश (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गणानाम् अधीशः), पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — Locative/Singular

• प्रतिष्ठिते: being स्थापित/installed
• प्रतिष्ठिते: अधिकरण (Locative absolute)
• Type: Adjective
• Root: प्र + स्था (धातु) + प्रतिष्ठित (कृदन्त, क्त)
• Form: कृदन्त (Past Passive Participle—क्त), पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन — locative absolute with गणाधीशे

• महोत्सवः: a great festival
• महोत्सवः: कर्ता/विषय (Subject)
• Type: Noun
• Root: महा + उत्सव (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महान् उत्सवः), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — Nominative/Singular

• महान्: great
• महान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन — adjective to महोत्सवः

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सर्वम्: all
• सर्वम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — adjective to दुःखम्

• दुःखम्: sorrow
• दुःखम्: कर्म (Karma/Object; what went to destruction)
• Type: Noun
• Root: दुःख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative/Singular

• क्षयम्: to destruction
• क्षयम्: गति/परिणाम (Result state)
• Type: Noun
• Root: क्षय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — Accusative/Singular (गति/परिणामार्थक)

• गणम्: going (i.e., went)
• गणम्: कर्म (Karma/Object; ‘going to’)
• Type: Noun
• Root: गम् (धातु) + गण (कृदन्त, ल्युट्)
• Form: कृदन्त-नाम (ल्युट्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन — ‘going’ used idiomatically with क्षयम्

Speaker

Sūta Gosvāmī

Shaiva Theology

Tattva Level: pashu

Shiva Form: Umāpati

Ritual Elements

Offering: pushpa

Characters & Entities

• Shiva
• Ganesha

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It presents Gaṇeśa’s proper स्थापना (pratiṣṭhā) as a Shaiva act that restores cosmic harmony—when Śiva’s gaṇādhipati is honored, collective suffering (duḥkha) subsides and auspiciousness returns.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

In Saguna-Śiva devotion, honoring Śiva’s attendants and divine order is part of complete worship; establishing Gaṇeśa supports unobstructed Śiva-upāsanā and the successful performance of Śaiva rites.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

Begin Śaiva worship with Gaṇeśa-prārthanā and a simple pratiṣṭhā/āvāhana (invocation), then proceed with mantra-japa (such as the Pañcākṣarī, “Om Namaḥ Śivāya”) to remove obstacles and stabilize auspiciousness.