Shiva Purana — Rudra Samhita, Shloka 61

शिवविहारवर्णनम् (Śivavihāra-varṇana) — “Description of Śiva’s Divine Pastimes/Sojourn”

Devanagari script

विष्णुरुवाच । किं करोषि महादेवाऽभ्यन्तरे परमेश्वर । तारकार्तान्सुरान्सर्वान्पाहि नः शरणागतान्

Transliteration

viṣṇuruvāca | kiṃ karoṣi mahādevā'bhyantare parameśvara | tārakārtānsurānsarvānpāhi naḥ śaraṇāgatān

Translation

وشنو نے کہا—اے مہادیو، اے پرمیشور، آپ اندرون میں پوشیدہ ہو کر کیا کر رہے ہیں؟ تارک سے ستائے ہوئے سب دیوتاؤں کی حفاظت کیجیے؛ ہم شَرَن آگت ہیں، ہماری رکھشا کیجیے۔

Word by Word

• विष्णुः: Viṣṇu
• विष्णुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• उवाच: said
• उवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, एकवचन

• किम्: what
• किम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• करोषि: do you do
• करोषि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• महादेव: O Mahādeva
• महादेव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: महादेव (प्रातिपदिक: महा + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• अभ्यन्तरे: inside / within
• अभ्यन्तरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अभ्यन्तर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; देश/अवस्था-वाचक

• परमेश्वर: O Supreme Lord
• परमेश्वर: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: परमेश्वर (प्रातिपदिक: परम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• तारक-आर्तान्: afflicted by Tāraka
• तारक-आर्तान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: तारक (प्रातिपदिक) + आर्त (कृदन्त-प्रातिपदिक, √ऋ/आर्द् ‘to be afflicted’)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (सुरान्)

• सुरान्: the gods
• सुरान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (सुरान्)

• पाहि: protect
• पाहि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यम-पुरुष, एकवचन

• नः: us / our
• नः: Sampradāna/Relation (सम्प्रदान/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तम-पुरुष-सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (genitive), बहुवचन; ‘our/us’ (enclitic)

• शरणागतान्: those who have taken refuge
• शरणागतान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शरणागत (प्रातिपदिक: शरण + आगत)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (नः/सुरान्)

Speaker

Lord Vishnu

Shaiva Theology

Tattva Level: pati

Shiva Form: Mahādeva

Mantra Metadata

Mantra: kiṃ karoṣi mahādevā'bhyantare parameśvara | tārakārtānsurānsarvānpāhi naḥ śaraṇāgatān

Type: stotra

Shakti Dimension

Role: liberating

Characters & Entities

• Vishnu
• Shiva (Mahadeva/Parameshvara)
• Tārakāsura
• Devas (Suras)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in the Shiva Purana?

It highlights śaraṇāgati—taking refuge in Pati (Śiva) when bound beings (Devas included) are afflicted by pāśa-like forces; the verse frames Śiva as the supreme protector whose grace restores dharma.

How does this verse relate to the worship of the Linga or Saguna Shiva?

Viṣṇu addresses Śiva as Mahādeva and Parameśvara in a personal, saguna mode—showing that in संकट (crisis) devotees approach the manifest Lord for protection, a core mood of Liṅga-centered devotion and prayer.

What ritualistic or meditative practice is suggested here?

The takeaway is refuge-prayer: mentally bow to Śiva, repeat a Śiva-mantra (e.g., “Om Namaḥ Śivāya”), and petition for protection with humility—mirroring the Devas’ surrendering attitude.