Rig Veda 7.80.2: Mandala 7, Sukta 80, Mantra 2

Sukta 7.80

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Uṣas

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

एषा स्या नव्यमायुर्दधाना गूढ्वी तमो ज्योतिषोषा अबोधि । अग्र एति युवतिरह्रयाणा प्राचिकितत्सूर्यं यज्ञमग्निम् ॥

Transliteration

eṣā́ syā́ návyam ā́yur dádhānā gūḍhvī́ támo jyótiṣoṣā́ abodhi | ágre eti yuvatír áhrayāṇā prá acikitat sū́ryaṃ yajñám agním ||

Translation

This Dawn has awakened, carrying a renewed life and hiding the darkness by her light; the young maiden moves in front, unwearied, and she makes us perceive forward the Sun, the Sacrifice, and Agni—the divine Will at the head.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• एषा: this (she)
• एषा: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्या: may be / is (injunctive/optative sense)
• स्या: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु) / स्य (विधिलिङ्-आदेश)

• नव्यम्: new, fresh
• नव्यम्: कर्म (विशेष्य: आयुः)
• Type: Adjective
• Root: नव्य (प्रातिपदिक) < नव (adj.)

• आयुः: life, lifetime
• आयुः: कर्म
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)

• दधाना: bearing, placing, bestowing
• दधाना: कर्तृ (एषा/उषाः का विशेषणम्)
• Type: Participle
• Root: धा (धातु) → दधाना (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपद)

• गूढ्वी: having concealed
• गूढ्वी: पूर्वकाल-क्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Gerund
• Root: गुह् (धातु) → गूढ्वि/गूढ्वी (क्त्वा-प्रत्यय, वैदिक रूप)

• तमः: darkness
• तमः: कर्म
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)

• ज्योतिषा: with light
• ज्योतिषा: करण
• Type: Noun
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक)

• उषाः: Dawn (Uṣas)
• उषाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: उषस् (प्रातिपदिक)

• अबोधि: awoke, became manifest
• अबोधि: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: बुध् (धातु) → अ-बोधि

• अग्रे: in front, forth
• अग्रे: अधिकरण
• Type: Indeclinable (adverbial) / Noun-form
• Root: अग्र (प्रातिपदिक)

• एति: goes, comes
• एति: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: इ (धातु)

• युवतिः: the young woman (maid)
• युवतिः: कर्तृ (उषसः विशेषण/सम्बोधनार्थ)
• Type: Noun
• Root: युवति (प्रातिपदिक)

• अह्रयाणा: not lagging, unhesitating
• अह्रयाणा: कर्तृ (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अ-ह्रयाण (प्रातिपदिक; न-ह्रय्/ह्रय् ‘to be sluggish/hesitate’ इत्यस्य नकारार्थ)

• प्राचिकितत्: has perceived, has made visible
• प्राचिकितत्: (सम्बन्ध-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: चित्/कित् (धातु) + प्र (उपसर्ग) → प्र-चिकित् (desiderative/ intensive base)

• सूर्यम्: the Sun
• सूर्यम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)

• यज्ञम्: sacrifice, ritual
• यज्ञम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक) < यज् (धातु)

• अग्निम्: Agni (fire-god), fire
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)