Rig Veda 6.1.3 — Mandala 6, Sukta 1, Mantra 3

Sukta 6.1

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

वृतेव यन्तं बहुभिर्वसव्यैस्त्वे रयिं जागृवांसो अनु ग्मन् । रुशन्तमग्निं दर्शतं बृहन्तं वपावन्तं विश्वहा दीदिवांसम् ॥

Transliteration

vṛtā́iva yántaṃ bahúbhir vasavyáiḥ tvé rayíṃ jāgṛvā́ṃso ánu gman | rúśantam agníṃ darśatáṃ bṛhántam vapā́vantam viśváhā dīdivā́ṃsam ||

Translation

As to a chosen goal they follow him with many riches, waking in themselves the plenitude that is in you. They follow the shining Agni, visible and vast, bearing the radiant flame, ever blazing through all the days.

Word by Word

• वृते: in/like a chosen course (as in a vow/ordered path)
• वृते: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: वृत (प्रातिपदिक; √वृ ‘आवरणे/वरणे’ से) अथवा ‘व्रत’ (नियम) का वैदिक रूप

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• यन्तम्: going, proceeding
• यन्तम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √या (गत्यर्थ) → यत्/यन्त् (वर्तमान कृदन्त-प्रातिपदिक)

• बहुभिः: with many (means/attendants)
• बहुभिः: Karaṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: बहु (प्रातिपदिक)

• वसव्यैः: with the Vasus / with wealth-giving powers
• वसव्यैः: Karaṇa
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: वसव्य (प्रातिपदिक; ‘वसु’/‘वसव’ से ‘वसुओं से सम्बन्धित/वसु-सम्बद्ध’)

• त्वे: in you
• त्वे: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: त्वम् (सर्वनाम)

• रयिम्: wealth, bounty
• रयिम्: Karma
• Type: Noun
• Root: रयि (प्रातिपदिक)

• जागृवांसः: the wakeful ones, vigilant worshippers
• जागृवांसः: Kartā
• Type: Adjective/Participle
• Root: √जागृ (जागरणे) → जागृवांस् (परिपूर्ण/भूत कृदन्त; ‘जागृ’ का परस्मैपदी परिपूर्ण-प्रत्ययवत्)

• अनु: after, along
• अनु: —
• Type: Indeclinable
• Root: अनु

• ग्मन्: they went / they followed
• ग्मन्: —
• Type: Verb
• Root: √गम् (गत्यर्थ) — वैदिक लुङ्/आorist 3pl (जुसिव/इंजंक्टिव रूप) ‘ग्मन्’

• रुशन्तम्: shining, radiant
• रुशन्तम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √रुश्/रुच् (दीप्तौ) → रुशन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• अग्निम्: Agni (fire-god)
• अग्निम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• दर्शतम्: beautiful to see, splendid
• दर्शतम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: दर्शत (प्रातिपदिक; √दृश् ‘दर्शने’ से ‘दर्शनीय’)

• बृहन्तम्: great, lofty
• बृहन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: बृहन्त् (प्रातिपदिक; √बृह् ‘वृद्धौ’)

• वपावन्तम्: possessing beauty/brightness
• वपावन्तम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वपावन्त् (प्रातिपदिक; ‘वपा’/‘वपस्’ ‘तेज/रूप’ + -वन्त्) अथवा ‘सुन्दर-रूपयुक्त’

• विश्वहा: always, all days
• विश्वहा: —
• Type: Indeclinable
• Root: विश्वहा (अव्यय; ‘विश्व’ + ‘हा/ह’ = सर्वदा)

• दीदिवांसम्: shining forth, blazing
• दीदिवांसम्: Karma
• Type: Adjective/Participle
• Root: √दीदी/√दीप् (दीप्तौ) → दीदिवांस् (परिपूर्ण/भूत कृदन्त)