Rig Veda 2.22.1 — Mandala 2, Sukta 22, Mantra 1

Sukta 2.22

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Indra (with Vishnu and Soma in close association)

Chandas: Jagatī (likely; hymn 2.22 is predominantly Jagatī with a refrain-like cadence)

Samhita Patha (Devanagari)

त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविशुष्मस्तृपत्सोममपिबद्विष्णुना सुतं यथावशत् । स ईं ममाद महि कर्म कर्तवे महामुरुं सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥

Transliteration

trí-kadrukeṣu mahiṣó yávāśiraṃ tuviśúṣmas tṛ́pat sómam apibat víṣṇunā sutáṃ yáthāvaśat | sá īṃ mamāda máhi kárma kártave mahā́m urúṃ sá enaṃ saścad devó deváṃ satyám índraṃ satyá índuḥ ||

Translation

In the three Kadru presses the mighty one, of vast force, drank the Soma mixed with barley, pressed with Vishnu, as he willed. Then he exulted to accomplish the great work, the wide and mighty; and the true Soma followed the true Indra, god cleaving to god.

Word by Word

• त्रिकद्रुकेषु: in the three pressing-vats (Trikadrukas)
• त्रिकद्रुकेषु: अधिकारण
• Type: Noun
• Root: त्रिकद्रुक (प्रातिपदिक)

• महिषः: the bull (Indra)
• महिषः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: महिष (प्रातिपदिक)

• यवाशिरम्: barley-mixed (soma), barley-seasoned drink
• यवाशिरम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: यवाशिर (प्रातिपदिक; यव + आशिर ‘mixture/seasoning’)

• तुविशुष्मः: of mighty strength
• तुविशुष्मः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: तुवि-शुष्म (प्रातिपदिक)

• तृपत्: became satisfied
• तृपत्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)

• सोमम्: Soma
• सोमम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• अपिबत्: drank
• अपिबत्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)

• विष्णुना: by/with Viṣṇu
• विष्णुना: करण
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)

• सुतम्: pressed
• सुतम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु (धातु) → सुत (कृदन्त/प्रातिपदिक)

• यथा: as, according as
• यथा: —
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)

• अवशत्: willed/desired; had it in his power
• अवशत्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: वश् (धातु) (अव-उपसर्ग)

• सः: he
• सः: कर्तृ
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• ईम्: indeed, just
• ईम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: ईम् (निपात/अव्यय)

• ममाद: rejoiced, exulted
• ममाद: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: मद् (धातु)

• महि: greatly
• महि: —
• Type: Indeclinable
• Root: महि (अव्यय; ‘greatly’)

• कर्म: deed, act
• कर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)

• कर्तवे: to do, to accomplish
• कर्तवे: प्रयोजन/उद्देश्य
• Type: Verbal noun (Infinitive)
• Root: कृ (धातु) → कर्तृ (कृदन्त) → कर्तवे (दातिव्-इन्फिनिटिव्)

• महामुरुम्: very great and wide
• महामुरुम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: महा-उरु (प्रातिपदिक; समास)

• सैनम्: the host/army
• सैनम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: सैन (प्रातिपदिक; ‘army/host’)

• सश्चत्: accompanied, followed
• सश्चत्: कर्तृ
• Type: Verb
• Root: सश्च्/सच् (धातु; ‘to accompany, follow’)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• सत्यम्: true, real
• सत्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• सत्यः: true
• सत्यः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सत्य (प्रातिपदिक)

• इन्दुः: the drop (Soma), the Soma-juice
• इन्दुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्दु (प्रातिपदिक)