Rig Veda 10.5.3: Mandala 10, Sukta 5, Mantra 3

Sukta 10.5

Rishi: Dīrghatamas Āucathya (traditional)

Devata: R̥ta-Māyā dyad / cosmic feminine powers (enigmatic)

Chandas: Jagatī (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

ऋतायिनी मायिनी सं दधाते मित्वा शिशुं जज्ञतुर्वर्धयन्ती । विश्वस्य नाभिं चरतो ध्रुवस्य कवेश्चित्तन्तुं मनसा वियन्तः ॥

Transliteration

ṛtāyínī māyínī sáṃ dadhāte mitvā́ śíśuṃ jajñatúr vardháyantī | víśvasya nā́bhiṃ cárato dhruvásya kavéś cit tántuṃ mánasā vi-yántaḥ ||

Translation

The one who moves by R̥ta and the one who works by Māyā join together; having measured, they give birth to the child and foster him. They move about the navel of the whole, of the steadfast; even the seer’s thread they weave out by the mind.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋतायिनी: ṛta-following / order-abiding (f.)
• ऋतायिनी: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: ऋतायिनी- (प्रातिपदिक; < ऋत + आयिन्/आयिनी)

• मायिनी: possessing māyā / wondrous, crafty (f.)
• मायिनी: कर्तृ (विशेषणरूपेण)
• Type: Adjective
• Root: मायिनी- (प्रातिपदिक; < माया)

• सम्: together, completely
• सम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: सम् (उपसर्ग)

• दधाते: the two place/put together; arrange
• दधाते: क्रिया (कर्तृ: ऋतायिनी, मायिनी)
• Type: Verb
• Root: धा (डुधाञ्) + आत्मनेपद

• मित्वा: having measured
• मित्वा: पूर्वकालक्रिया (क्रियाविशेषण)
• Type: Verbal derivative
• Root: मा (माने/मितौ) → मि- (कृदन्त)

• शिशुम्: the child, infant
• शिशुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: शिशु- (प्रातिपदिक)

• जज्ञतुः: the two begot/brought forth
• जज्ञतुः: क्रिया (कर्तृ: ऋतायिनी, मायिनी)
• Type: Verb
• Root: जन् (जनीँ)

• वर्धयन्ती: nourishing, causing to grow (f.)
• वर्धयन्ती: कर्तृ (सहक्रिया/विशेषण; ‘while increasing/nourishing’)
• Type: Participle
• Root: वृध् (वर्धने) → वर्धय-

• विश्वस्य: of all, of the whole
• विश्वस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व- (प्रातिपदिक)

• नाभिम्: navel; hub, center
• नाभिम्: कर्म (वि-यन्तः इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: नाभि- (प्रातिपदिक)

• चरतः: of the two that move/wander
• चरतः: सम्बन्ध (genitive dual: ‘of the two moving/going’)
• Type: Participle
• Root: चर् (गत्यर्थ)

• ध्रुवस्य: of the fixed/steadfast (one); of the firm order
• ध्रुवस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: ध्रुव- (प्रातिपदिक)

• कवेः: of the seer/poet
• कवेः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: कवि- (प्रातिपदिक)

• चित्: indeed, even
• चित्: —
• Type: Indeclinable
• Root: चित् (निपात)

• तन्तुम्: thread; line, filament
• तन्तुम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: तन्तु- (प्रातिपदिक)

• मनसा: with the mind
• मनसा: करण
• Type: Noun
• Root: मनस्- (प्रातिपदिक)

• वियन्तः: going apart; weaving/spreading (lit. ‘moving out’)
• वियन्तः: कर्तृ
• Type: Participle
• Root: या (गत्यर्थ) + वि- (उपसर्ग) → वि-यन्त्