Rig Veda 10.46.9: Mandala 10, Sukta 46, Mantra 9

Sukta 10.46

Devata: Agni (cosmogonic/anthropogonic birth of Agni)

Chandas: Trishtubh (probable; verse-level confirmation needed)

Samhita Patha (Devanagari)

द्यावा यमग्निं पृथिवी जनिष्टामापस्त्वष्टा भृगवो यं सहोभिः । ईळेन्यं प्रथमं मातरिश्वा देवास्ततक्षुर्मनवे यजत्रम् ॥

Transliteration

dyāvā́ yám agníṁ pṛthivī́ jánīṣṭām ā́pas tváṣṭā bhṛ́gavo yáṁ sáhobhiḥ | īḷényam prathamáṁ mātáriśvā devā́ḥ tatakṣur mánave yájatram ||

Translation

The Heaven and the Earth brought to birth that Agni; the Waters, Tvaṣṭṛ, and the Bhṛgus shaped him with their powers. The gods hewed out first the adorable one, and Mātariśvan carried him for Man—worthy of the offering: the fire meant for the human ascent.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• द्यावा: the two (Heavens), Heaven-and-...
• द्यावा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: द्यौ (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• पृथिवी: Earth
• पृथिवी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• जनिष्टाम्: (they two) produced/bore
• जनिष्टाम्: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन्

• आपः: the Waters
• आपः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक)

• त्वष्टा: Tvaṣṭṛ (the divine artisan)
• त्वष्टा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• भृगवः: the Bhṛgus (seer-clan)
• भृगवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: भृगु (प्रातिपदिक)

• यम्: whom
• यम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सहोभिः: with (their) powers/might
• सहोभिः: करण
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• ईळेन्यम्: praiseworthy
• ईळेन्यम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: ईळेन्य (प्रातिपदिक; from √ईळ्/ईड् ‘to praise’)

• प्रथमम्: first
• प्रथमम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रथम (प्रातिपदिक)

• मातरिश्वा: Mātariśvan (wind/fire-bringer)
• मातरिश्वा: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: मातरिश्वन् (प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• ततक्षुः: they fashioned/hewed
• ततक्षुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: तक्ष्

• मनवे: for Manu
• मनवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: मनु (प्रातिपदिक)

• यजत्रम्: worthy of worship
• यजत्रम्: कर्म (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यजत्र (प्रातिपदिक; ‘worthy of worship’)