Rig Veda 10.102.6: Mandala 10, Sukta 102, Mantra 6

Sukta 10.102

Rishi: Mudgala

Devata: Indra (background sovereignty over the victory-force)

Chandas: Trishtubh

Samhita Patha (Devanagari)

ककर्दवे वृषभो युक्त आसीदवावचीत्सारथिरस्य केशी । दुधेर्युक्तस्य द्रवतः सहानस ऋच्छन्ति ष्मा निष्पदो मुद्गलानीम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.102.6

Transliteration

kakárdave vṛṣabhó yuktá āsīd ávāvacīt sā́rathir asya keśī́ | dúdher yuktásya drávataḥ sahā́nasa ṛcchánti ṣmā niṣpádo mudgalānīm ||

Translation

The bull was yoked at the rough course; his long-haired charioteer cried out to him. With the yoked one running, together with the cart, the footless (helpers) reach Mudgalānī—drawn by the rush of the harnessed power.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ककर्दवे: to Kakardu (proper name)
• ककर्दवे: सम्प्रदान
• Type: Noun
• Root: ककर्दु- (प्रातिपदिक; नाम)

• वृषभः: the bull
• वृषभः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: वृषभ-

• युक्तः: yoked, harnessed
• युक्तः: कर्तृ (वृषभस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective/Participle
• Root: युज् (धातु) → युक्त- (कृदन्त, क्त)

• आसीत्: was
• आसीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)

• अवावचीत्: called out / spoke (down/aside)
• अवावचीत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + अव (उपसर्ग)

• सारथिः: the charioteer
• सारथिः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: सारथि-

• अस्य: of him / his
• अस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (सर्वनाम) → अस्य

• केशी: the long-haired one
• केशी: कर्तृ (सारथेः विशेषणम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: केशिन्- (केश + इन्)

• दुधेः: of Dudhi (proper name)
• दुधेः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: दुधि- (प्रातिपदिक; नाम)

• युक्तस्य: of the yoked (one)
• युक्तस्य: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Adjective/Participle
• Root: युज् → युक्त-

• द्रवतः: of the running (one)
• द्रवतः: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Participle
• Root: द्रु (धातु) → द्रवत् (वर्तमान कृदन्त/शतृ)

• सहानसः: the strong/steadfast (ones)
• सहानसः: कर्तृ
• Type: Adjective
• Root: सहान- (प्रातिपदिक; ‘बलवान्/सहमान’)

• ऋच्छन्ति: reach, come to
• ऋच्छन्ति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: ऋच्छ्/ऋ (गम्-अर्थे) (धातु)

• ष्मा: indeed, just
• ष्मा: निपात (emphatic/particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ष्मा (निपात)

• निष्पदः: the ones who slip/fall (lit. ‘slipping-feet’)
• निष्पदः: कर्तृ (सहानसः इत्यस्य सह-सम्बन्धः)
• Type: Noun/Adjective
• Root: निष्पद्- (निस् + पद्; ‘पदच्युत/पतन’)

• मुद्गलानीम्: Mudgalānī (the woman Mudgala’s wife)
• मुद्गलानीम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मुद्गलानी- (प्रातिपदिक; नाम)