Shloka 15

Mahāpārśva-vadhaḥ — The Slaying of Mahāpārśva

Angada’s Counterstrike

Devanagari script

स तुक्षिप्तोबलवतापरिघन्तस्यरक्षसः ।।।।धनुश्चसशरंहस्ताछचिरस्त्रांचाप्यपातयत् ।

Transliteration

sa tu kṣipto balavatā parighas tasya rakṣasaḥ |

dhanuś ca saśaraṃ hastāc chirastrāṇi cāpy apātayat ||

Translation

وہ لوہے کا گرز جو زور سے پھینکا گیا تھا، اس راکشس کے ہاتھ سے کمان اور تیر گرا گیا، اور اس کا سرپوش بھی جھٹک کر گرا دیا۔

Word by Word

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन

• समासाद्य: having approached
• समासाद्य: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-√सद् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (gerund), ‘having approached’; उपसर्ग: सम्-आ-

• वेगेन: with speed
• वेगेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• वालिपुत्रः: Vāli's son (Aṅgada)
• वालिपुत्रः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वालि-पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (वालिनः पुत्रः)

• प्रतापवान्: valiant
• प्रतापवान्: Karta-dharma (कर्तृधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रतापवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वालिपुत्रः)

• तलेन: with the palm
• तलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; ‘palm (of hand)’

• अभ्यहनत्: struck/slapped
• अभ्यहनत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: हन् (धातु)
• Form: लङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; उपसर्ग: अभि-

• क्रुद्धः: angry
• क्रुद्धः: Karta-dharma (कर्तृधर्म/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्रुध् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (वालिपुत्रः)

• कर्णमूले: at the root of the ear
• कर्णमूले: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कर्ण-मूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; समास: षष्ठी-तत्पुरुष (कर्णस्य मूलम्)

• सकुण्डले: with the earring
• सकुण्डले: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; समास: उपपद-तत्पुरुष (कुण्डलेन सह)

Context

That iron bar hurled by Angada hit the forehead of the Rakshasa.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Mahāpārśva
• Parigha (iron club)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A dharmic response in conflict often aims first at neutralizing harm—here, disarming the opponent—rather than needless cruelty.

What is the narrative situation?

Aṅgada’s thrown club strikes effectively, causing Mahāpārśva to lose his weapon and head protection.

Which character virtue is emphasized?

Skill and presence of mind: Aṅgada’s action reduces the immediate threat to his allies.