Shloka 28

महोदरवधः

The Slaying of Mahodara

Devanagari script

जग्मतुस्तौश्रमंवीरौबाहुयुधेपरंतपौ ।अजहारतदाखडगमदूरपरिवर्तिनम् ।।6.98.28।।राक्षसश्चर्मणासार्धंमहावेगोमहोदरः ।

Transliteration

jagmatustau śramaṃ vīrau bāhuyuddhe paraṃtapau |

ajahāra tadā khaḍgam adūraparivartinam ||6.98.28||

rākṣasaś carmaṇā sārdhaṃ mahāvego mahodaraḥ |

Translation

دونوں سورما، جو دشمنوں کو جلانے والے تھے، بازوؤں کی کشتی میں تھک گئے۔ تب راکشس مہودر، جو نہایت تیز رفتار تھا، قریب پڑی ہوئی تلوار اور ڈھال اٹھا لایا۔

Word by Word

• जग्मतुः: went/reached
• जग्मतुः: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), द्विवचन; परस्मैपद

• तौ: those two
• तौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन

• श्रमम्: exhaustion
• श्रमम्: कर्म (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: śrama (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; गत्यर्थक-क्रियायां लक्ष्य/अवस्था (accusative of state reached)

• वीरौ: two heroes
• वीरौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: vīra (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, द्विवचन; तौ इत्यस्य समानाधिकरणम्

• बाहुयुधे: in hand-to-hand combat
• बाहुयुधे: अधिकरण (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: bāhu (प्रातिपदिक) + yudha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (बाहुभिः/बाहूनां युद्धम्)

• परंतपौ: scorchers of foes
• परंतपौ: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: param (अव्यय/उपसर्ग-प्रातिपदिक) + tapa (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; उपपद-तत्पुरुषः (परान् तपयतः)

• अजहार: seized/took away
• अजहार: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: hṛ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• तदा: then
• तदा: अधिकरण (Time/कालाधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: tadā (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (temporal adverb)

• खड्गम्: sword
• खड्गम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: khaḍga (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• अदूरपरिवर्तिनम्: lying/turning not far away
• अदूरपरिवर्तिनम्: कर्म (Object-qualifier/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: adūra (प्रातिपदिक) + parivartin (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (अदूरः परिवर्तिन्)

• राक्षसः: the rākṣasa
• राक्षसः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rākṣasa (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• चर्मणा: with a shield
• चर्मणा: सह (Accompaniment/सह)
• Type: Noun
• Root: carma (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• सार्धम्: together with
• सार्धम्: सह (Accompaniment/सह)
• Type: Indeclinable
• Root: sārdham (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक-अव्यय (indeclinable meaning 'together with')

• महावेगः: of great speed
• महावेगः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + vega (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महान् वेगः यस्य)

• महोदरः: Mahodara
• महोदरः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: mahā (प्रातिपदिक) + udara (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारय-नाम (proper name)

Context

Likewise, Sugriva endowed with speed, a champion of Vanaras, took up a huge sword fallen down with a shield.

Characters & Entities

• Mahodara
• Rākṣasa
• Sword (khaḍga)
• Shield (carma)
• Sugrīva (implied as the opposing hero in this duel context)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even when exhausted, a warrior persists in duty; the verse highlights perseverance and readiness in kṣātra-dharma, where one must not abandon responsibility mid-conflict.

What is the narrative situation?

After intense hand-to-hand fighting, the combat escalates as Mahodara arms himself with sword and shield.

Which character virtue is emphasized?

Determination under strain—continuing the fight despite fatigue, reflecting disciplined resolve.