Shloka 36

सप्तनवतितमः सर्गः (Yuddha Kāṇḍa 97): Sugrīva’s Onslaught and the Fall of Virūpākṣa

Devanagari script

विनाशितंप्रेक्ष्यविरूपनेत्रंमहाबलंतंहरिपार्थिवेन ।बलंसमस्तंकपिराक्षसानामुन्मत्तगङ्गाप्रतिमंबभूव ।।।।

Transliteration

vināśitaṃ prekṣya virūpanetraṃ mahābalaṃ taṃ haripārthivena |

balaṃ samastaṃ kapirākṣasānām unmatta-gaṅgā-pratimaṃ babhūva ||

Translation

جب وानرراج کے ہاتھوں مہابلی وِروپ نیترا کو ہلاک ہوا دیکھا تو وानروں اور راکشسوں کی ساری فوج دیوانہ وار جوش میں اُبل پڑی—جیسے طغیانی میں بہتی گنگا۔

Word by Word

• विनाशितम्: destroyed
• विनाशितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: vi-nāśita (विनाशित प्रातिपदिक; √naś caus./pass.)
• Form: कृदन्त (क्त/क्तवत्-भावार्थ); नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (acc.), एकवचन (sg.)

• प्रेक्ष्य: having seen
• प्रेक्ष्य: Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: pra-√īkṣ (ईक्ष् धातु)
• Form: क्त्वान्त/ल्यप् (absolutive/gerund); अव्ययभाव (indeclinable)

• विरूपनेत्रम्: Virūpanetra (the one with deformed eyes)
• विरूपनेत्रम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: virūpa + netra (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (acc.), एकवचन (sg.)

• महाबलम्: very mighty
• महाबलम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahā + bala (प्रातिपदिके)
• Form: कर्मधारयसमास; नपुंसकलिङ्ग (n.), द्वितीया विभक्ति (acc.), एकवचन (sg.)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (तद् सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुल्लिङ्ग (m.), द्वितीया विभक्ति (acc.), एकवचन (sg.)

• हरिपार्थिवेन: by the monkey-king
• हरिपार्थिवेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: hari + pārthiva (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुषसमास (षष्ठी/सम्बन्ध-आधारित: harīṇāṃ pārthivaḥ); पुल्लिङ्ग (m.), तृतीया विभक्ति (instr./करण), एकवचन (sg.)

• बलम्: the army/force
• बलम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: bala (बल प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (nom.), एकवचन (sg.)

• समस्तम्: entire, whole
• समस्तम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: samasta (समस्त प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त-निष्पन्न विशेषण; नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (nom.), एकवचन (sg.)

• कपिराक्षसानाम्: of the monkeys and rakshasas
• कपिराक्षसानाम्: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: kapi + rākṣasa (प्रातिपदिके)
• Form: द्वन्द्वसमास; षष्ठी विभक्ति (gen./सम्बन्ध), बहुवचन (pl.)

• उन्मत्तगङ्गाप्रतिमम्: like the maddened Ganga
• उन्मत्तगङ्गाप्रतिमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: unmatta + gaṅgā + pratima (प्रातिपदिके)
• Form: तत्पुरुषसमास (उन्मत्ताया गङ्गायाः प्रतिमम्); नपुंसकलिङ्ग (n.), प्रथमा विभक्ति (nom.), एकवचन (sg.)

• बभूव: became, was
• बभूव: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √bhū (भू धातु)
• Form: लिट् (Perfect/परिपूर्णभूत), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (sg.), परस्मैपदम्

Context

Great Sugriva roaring at high pitch in war destroyed several other Rakshasas and went towards the best of Rakshasas.

Characters & Entities

• Sugrīva (Hari-pārthiva)
• Vānaras
• Rākṣasas
• Gaṅgā

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as the restoration of moral balance: the fall of a powerful oppressor shifts collective morale, demonstrating how adharma’s champions, once removed, weaken the unrighteous cause.

What is the narrative situation?

Virūpākṣa/Virūpanetra has been slain by Sugrīva; both armies react intensely, and the battlefield mood becomes turbulent and uncontrolled.

Which character virtue is emphasized?

Sugrīva’s decisive leadership—his action changes the course of the engagement and strengthens dharmic momentum.