Shloka 79

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

Devanagari script

पतितंतमभिज्ञायराक्षसीसामहाचमूः ।वध्यमानादिशोभेजेहरिभिर्जितकाशिभिः ।।।।

Transliteration

patitaṃ tam abhijñāya rākṣasī sā mahācamūḥ |

vadhyamānā diśo bheje haribhir jitakāśibhiḥ ||

Translation

جب انہوں نے جان لیا کہ وہ گر پڑا ہے تو وہ عظیم راکشسی لشکر—وانروں کے ہاتھوں، جو فتح کے جوش میں تھے، سخت مار کھا کر—ہر سمت بکھر گیا اور بھاگ نکلا۔

Word by Word

• पतितम्: fallen
• पतितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: पत् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन; विशेषण (for तम्)

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया, एकवचन

• अभिज्ञाय: having recognized
• अभिज्ञाय: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि + ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); 'ज्ञात्वा' (having recognized)

• राक्षसी: the rakshasa (army)
• राक्षसी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• सा: that
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• महाचमूः: great army
• महाचमूः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: महा + चमू (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः (महती चमूः)

• वध्यमाना: being slain/attacked
• वध्यमाना: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: वध् (धातु)
• Form: यक्-प्रत्ययान्त कर्मणि वर्तमानकृदन्त (present passive participle); स्त्रीलिङ्ग; प्रथमा, एकवचन

• दिशः: directions
• दिशः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग; द्वितीया, बहुवचन

• भेजे: resorted to / fled to
• भेजे: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु)
• Form: लिट् (perfect), आत्मनेपद; प्रथमपुरुष, एकवचन

• हरिभिः: by the vanaras
• हरिभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: हरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन

• जितकाशिभिः: by the splendid/victorious (vanaras)
• जितकाशिभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: जित + काशि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; तृतीया, बहुवचन; विशेषण (for हरिभिः); क्त-प्रत्ययान्त 'जि' (conquered) + कर्मधारय; अर्थः 'जित-काशयः/जित-प्रभाः' (with victorious splendor)

Context

Great army of Rakshasas even though desired to win seeing (Indrajith dead), Vanaras started attacking them. Unable to bear Rakshasas screamed.

Characters & Entities

• Indrajit (implied by tam)
• Rākṣasas
• Vānaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

When unjust leadership collapses, adharma-based strength loses cohesion; the verse teaches that morale built on fear and deception is fragile.

What is the narrative situation?

The Rākṣasa army, learning of Indrajit’s fall, is attacked by the Vānaras and begins to flee in disarray.

Which character virtue is emphasized?

Determination and disciplined pursuit of a just objective by the Vānaras (collective resolve in battle).