Previous Verse
Next Verse

Shloka 61

इन्द्रजित्-वधः

The Slaying of Indrajit

तद्दृष्टवालक्ष्मणःसङ्ख्येघोरमस्त्रंसुदारुणम् ।।।।अवार्यंसर्वभूतानांसर्वशस्त्रविदारणम् ।महेश्वरेणद्युतिमांस्तदस्त्रंप्रत्यवारयत् ।।।।

tad dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ saṅkhye ghoram astraṃ sudāruṇam |

avāryaṃ sarvabhūtānāṃ sarvaśastravidāraṇam |

maheśvareṇa dyutimāṃs tad astraṃ pratyavārayat ||6.91.62||

میدانِ جنگ میں اُس ہولناک اور نہایت سخت اَستر کو دیکھ کر—جو تمام جانداروں کے لیے ناقابلِ روک اور ہر ہتھیار کو چیر دینے والا تھا—نورانی لکشمن نے مہیشور اَستر سے اُسے پلٹ دیا۔

tadthat
tad:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; object of ‘dṛṣṭvā’
dṛṣṭvāhaving seen
dṛṣṭvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त अव्यय (gerund); ‘having seen’
lakṣmaṇaḥLakshmana
lakṣmaṇaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootlakṣmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
saṅkhyein battle
saṅkhye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsaṅkhya (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7), एकवचन; ‘in battle’
ghoramterrible
ghoram:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to ‘astram’
astrammissile, weapon
astram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
sudāruṇamvery dreadful
sudāruṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + dāruṇa (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; intensifying prefix su-
avāryamirresistible
avāryam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootavārya (कृदन्त-प्रातिपदिक; √vṛ (धातु) with a-; potential/gerundive sense)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘not to be warded off’
sarvabhūtānāmof all beings
sarvabhūtānām:
Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootsarva + bhūta (प्रातिपदिक + कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6), बहुवचन; ‘of all beings’
sarvaśastra-vidāraṇamshattering all weapons
sarvaśastra-vidāraṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva + śastra + vidāraṇa (प्रातिपदिक + प्रातिपदिक + प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; ‘destroyer/piercer of all weapons’
māheśvareṇawith the Maheshvara (weapon)
māheśvareṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootmāheśvara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; ‘with the Maheshvara (weapon/mantra)’
dyutimānradiant
dyutimān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdyutimat (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; adjective to Lakṣmaṇaḥ
tadthat
tad:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to ‘astram’
astrammissile
astram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन
pratyavārayatcountered, repelled
pratyavārayat:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootprati-ava-√vṛ (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘warded off/countered’

Effulgent Lakshmana, seeing the terrible Asura missile and deliberating that it is capable of destroying all human beings and difficult to repel, used a Maheswara missile to divert.

L
Lakshmaṇa

FAQs

Dharma appears as discerning restraint: Lakshmaṇa responds with an appropriate countermeasure to prevent wider harm. Protecting all beings from indiscriminate destruction is aligned with righteous duty.

Indrajit’s Asura missile is described as exceptionally destructive; Lakshmaṇa assesses the danger and neutralizes it using the Maheśvara weapon.

Prudence and responsibility: Lakshmaṇa’s judgment focuses on safeguarding the many, not merely winning the duel.