Shloka 34

मकराक्षवधः

The Slaying of Makarākṣa

Devanagari script

तमापतन्तंज्वलितंखरपुत्रकराच्च्युतम् ।।।।बाणैत्रिभिराकाशेशूलंचिच्छेदराघवः ।

Transliteration

tam āpatantaṁ jvalitaṁ kharaputra-karāc cyutam | bāṇais tribhir ākāśe śūlaṁ ciccheda rāghavaḥ ||

Translation

وہ شعلہ زن نیزہ جو خر کے بیٹے کے ہاتھ سے چھوٹ کر اس کی طرف لپکا، رाघو (رام) نے آکاش ہی میں تین تیروں سے اسے کاٹ ڈالا۔

Word by Word

• तम्: that
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; refers to शूलम्

• आपतन्तम्: falling/coming down
• आपतन्तम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: ā + pat (पत्, धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifying शूलम्

• ज्वलितम्: burning
• ज्वलितम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: jval (ज्वल्, धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifying शूलम्

• खरपुत्रकरात्: from Khara's son's hand
• खरपुत्रकरात्: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: khara + putra + kara (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (खरस्य पुत्रः तस्य करः), पुल्लिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन; source (ablative)

• च्युतम्: released
• च्युतम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: cyu (च्यु, धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त, नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; qualifying शूलम्

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: bāṇa (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन

• त्रिभिः: with three
• त्रिभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: tri (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-विशेषण, पुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; qualifying बाणैः

• आकाशे: in the sky
• आकाशे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ākāśa (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• शूलम्: the pike
• शूलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: śūla (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• चिच्छेद: cut asunder
• चिच्छेद: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: chid (छिद्, धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: rāghava (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Context

Raghava split with his three arrows the burning pike released from the hand of Khara's son while it was still flying in the sky.

Characters & Entities

• Rāma (Rāghava)
• śūla (pike)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is protective righteousness: Rāma uses measured, skillful force to neutralize a lethal threat, safeguarding the just cause and his allies without needless excess.

What is the narrative situation?

In the Lanka war, Khara’s son (Makarākṣa) hurls a flaming pike at Rāma; Rāma intercepts and splits it in the sky with three arrows.

Which character virtue is emphasized?

Alertness and mastery (kauśala): Rāma’s swift, precise response demonstrates disciplined power guided by duty.