Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

निकुम्भवधः — The Slaying of Nikumbha

Hanuman’s Duel

स्थिरेतस्योरसिव्यूढेपरिघश्शतधाकृतः ।।।।विकीर्यमाणस्सहसाउल्काशतमिवाम्बरे ।

sthire tasyorasi vyūḍhe parighaḥ śatadhā kṛtaḥ |

vikīryamāṇaḥ sahasā ulkā-śatam ivāmbare ||

جوں ہی وہ گُرز اس کے کشادہ اور ثابت قدم سینے سے ٹکرائی، وہ سو ٹکڑوں میں ٹوٹ گئی؛ اور یکایک یوں بکھر گئی جیسے آسمان میں سو شہابِ ثاقب۔

saḥhe (Hanuman)
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
tuhowever
tu:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formविशेष/विरोध-निपातः
tenaby that
tena:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्; सर्वनाम
prahāreṇaby the blow
prahāreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootprahāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
vicacālashook/staggered
vicacāla:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootcal (धातु)
Formलिट्-लकारः (Perfect), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; वि-उपसर्गः
mahā-kapiḥthe great monkey
mahā-kapiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā + kapi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘great monkey’
parigheṇaby the club
parigheṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootparigha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, तृतीया-विभक्तिः, एकवचनम्
samādhūtaḥviolently shaken
samādhūtaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsam-ā-dhū (धातु; क्त-प्रत्यय)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘violently shaken’
yathāas
yathā:
Upamāna-dyotaka (उपमान-द्योतक)
TypeIndeclinable
Rootyathā (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्ययम्
bhūmi-calein an earthquake
bhūmi-cale:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootbhūmi + cala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘in an earthquake’ (earth-shaking)
acalaḥa mountain
acalaḥ:
Upamāna (उपमान)
TypeNoun
Rootacala (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; ‘mountain’

The great Vanara did not move and remained steady like a mountain in an earthquake with the iron club touching him.

H
Hanumān
P
parigha (iron club)
A
ambara (sky)
U
ulkā (meteors)

FAQs

Dharma is portrayed as an inner strength that cannot be broken by external force; when one stands for a righteous cause, aggression may recoil upon itself.

Nikumbha’s weapon fails dramatically: the club breaks apart upon contact with Hanumān’s chest.

Hanumān’s invincibility in service (sevā-niṣṭhā): his steadfast dedication to Rāma manifests as unshakable strength.