Shloka 90

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ।।।।

Transliteration

arcis-sahasra-vikacara-vimaṇḍala-saprabham |

sa muṣṭiṃ pātayāmāsa kumbhasyorasi vīryavān ||

Translation

تب سورگریو، وہ دلیر، کُمبھ کے سینے پر اپنی مُٹھی دے ماری—وہ ضرب ہزار پھیلی ہوئی کرنوں سے گھِرے سورج کے منڈل کی مانند درخشاں تھی۔

Word by Word

• arcis-sahasra-vikacara-vimaṇḍala-saprabham: shining like a disc spreading thousands of rays
• arcis-sahasra-vikacara-vimaṇḍala-saprabham: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: arcis (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक) + vikacara (प्रातिपदिक) + vimaṇḍala (प्रातिपदिक) + saprabha (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषसमासः (अर्चिषां सहस्रैः विकचरं विमण्डलं यस्य तत्/यथा) विशेषणम् (muṣṭim)

• saḥ: he
• saḥ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• muṣṭim: fist
• muṣṭim: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: muṣṭi (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• pātayāmāsa: brought down/struck down
• pātayāmāsa: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √pat (धातु) + ṇic (णिच्)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative) अर्थः: पातितवान्/अवपातयत्

• kumbhasya: of Kumbha
• kumbhasya: Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: kumbha (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• urasi: on the chest
• urasi: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: uras (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (Locative singular)

• vīryavān: valiant
• vīryavān: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: vīrya-vat (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive) विशेषणम् (saḥ)

Context

Sugriva, the champion pressed his first which shone like the Sun encircled with rays on the chest of Kumbha.

Characters & Entities

• Sugrīva
• Kumbha
• Sun (ravi/sūrya imagery)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is framed as the triumph of rightful strength over violent aggression; the hero’s force is depicted as luminous and order-restoring.

What is the narrative situation?

Sugrīva delivers a decisive fist-strike to Kumbha’s chest.

Which character virtue is emphasized?

Prowess (vīrya) joined with determination in protecting the righteous cause.