Shloka 72

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।।।।एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ।

Transliteration

prahlādabali-vṛtraghna-kubera-varuṇopama | ekas tvam anujāto'si pitaraṃ balavṛttataḥ ||

Translation

تم قوت میں پرہلاد، بلی، ورترا کے قاتل (اندرا)، کوبیر اور ورُن کے مانند ہو؛ اور تم ہی اکیلے اپنے پتا کی صورت پر پیدا ہوئے ہو—اس کی طاقت اور قامت کے سچے وارث۔

Word by Word

• प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम: O one comparable to Prahlada, Bali, Vṛtraghna, Kubera, and Varuna
• प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Adjective
• Root: प्रह्लाद + बलि + वृत्रघ्न + कुबेर + वरुण + उपम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा, एकवचन; बहु-उपमान-तत्पुरुषः (प्रह्लादादिभिः उपमः)

• एकः: alone, single
• एकः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्वम् इति विशेषणम्

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा, एकवचन

• अनुजातः: born after; resembling
• अनुजातः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु + जन् (धातु) → अनुजात (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; त्वम् इति विशेषणम् ‘born after/like (one’s father)’

• असि: are
• असि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• पितरम्: father
• पितरम्: Karma (कर्म; उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान/अनुजातः इति सम्बन्धे ‘like the father’

• बलवृत्ततः: in might/strength-wise
• बलवृत्ततः: Hetu (हेतु/निमित्त)
• Type: Indeclinable
• Root: बल + वृत्त (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (ablatival adverb) ‘in respect of/with regard to’; तत्पुरुष-भावः (बलस्य वृत्तम्)

Context

"You are equal to Prahlada, Bali, Indra, Kubera and Varuna in might. You alone have taken over like your father."

Characters & Entities

• Sugrīva
• Kumbha
• Prahlāda
• Bali
• Indra (Vṛtraghna)
• Vṛtra
• Kubera
• Varuṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Recognition of true excellence: dharma includes honoring genuine merit, even in an adversary, while still opposing their unrighteous alignment.

What is the narrative situation?

Sugrīva elevates the confrontation by comparing Kumbha to renowned divine and heroic figures.

Which character virtue is emphasized?

Māna (respect for worth) combined with steadiness in one’s own righteous cause.