Shloka 54

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।।।।समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ।

Transliteration

tam indraketupratimaṃ vṛkṣaṃ mandarasannibham |

samutsṛjantaṃ vegena paśyatāṃ sarvarakṣasām ||

Translation

تمام راکشسوں کی نظروں کے سامنے، اس نے اندر کے پرچم کی مانند اور کوہِ مندار جیسے عظیم الشان درخت کو پوری قوت سے پھینکنے کا ارادہ کیا۔

Word by Word

• तम्: that (tree)
• तम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• इन्द्रकेतुप्रतिमम्: resembling Indra's banner
• इन्द्रकेतुप्रतिमम्: कर्म-विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: इन्द्रकेतु-प्रतिम (प्रातिपदिक; इन्द्रकेतु + प्रतिम)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying वृक्षम्)

• वृक्षम्: tree
• वृक्षम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• मन्दरसन्निभम्: like Mount Mandara
• मन्दरसन्निभम्: कर्म-विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: मन्दर-सन्निभ (प्रातिपदिक; मन्दर + सन्निभ)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying वृक्षम्)

• समुत्सृजन्तम्: hurling/throwing forth
• समुत्सृजन्तम्: कर्म-विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: सम्+उत्+सृज् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying तम्/वृक्षम्)

• वेगेन: with speed
• वेगेन: करण/प्रकार (Instrument/Manner)
• Type: Noun
• Root: वेग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; क्रियाविशेषण-भावः (instrumental of manner)

• पश्यताम्: while (they) were watching
• पश्यताम्: सम्बन्ध (Genitive: in presence of)
• Type: Verb
• Root: पश् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तस्य षष्ठी-बहुवचनम् (Genitive plural of present participle): 'of those seeing'

• सर्वरक्षसाम्: of all the Rakshasas
• सर्वरक्षसाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सर्व-रक्षस् (प्रातिपदिक; सर्व + रक्षस्)
• Form: पुंलिङ्गः, षष्ठी, बहुवचनम्; पश्यताम् इत्यस्य विशेषणम्

Context

All the Rakshasas seeing the tall tree, which was like Mandara mountain, resembling Indra's banner hurriedly was about to let loose.

Characters & Entities

• Angada (implied as actor)
• Rākṣasas
• Indra (via Indra’s banner)
• Mandara (mountain)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is portrayed as a public stand against adharma: righteous power is not hidden but asserted openly to restrain wrongdoing.

What is the narrative situation?

Angada prepares to throw a huge uprooted tree at speed, and the rākṣasas witness the impending strike.

Which character virtue is emphasized?

Heroic confidence (utsāha): Angada’s readiness to confront a formidable enemy despite injury.