Shloka 52

युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः

Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva

Devanagari script

तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।।।।सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ।

Transliteration

tasya susrāva rudhiraṃ pihite cāsya locane |

aṅgadaḥ pāṇinā netre pidhāya rudhirokṣite ||

sālam āsannam ekena parijagrāha pāṇinā ||

Translation

اس کے بدن سے خون بہنے لگا اور اس کی آنکھیں ڈھک گئیں۔ انگد نے خون میں بھیگی آنکھوں کو ایک ہاتھ سے ڈھانپ لیا، اور دوسرے ہاتھ سے قریب ہی کھڑے سال کے درخت کو پکڑ لیا۔

Word by Word

• तस्य: of him/his
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचनम् (Genitive singular)

• सुस्राव: flowed out
• सुस्राव: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: स्रु (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; सु-उपसर्गः

• रुधिरम्: blood
• रुधिरम्: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रुधिर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, एकवचनम्; here कर्तृसमानाधिकरण/कर्म: 'blood flowed' (subject)

• पिहिते: covered/closed
• पिहिते: अधिकरण-विशेषणम् (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पिहित (प्रातिपदिक; √धा/√धा? as past passive participle from पि-धा 'to cover')
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (PPP); नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा-द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying लोचने)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Conjunction)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्ययम्

• अस्य: of him/his
• अस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचनम् (Genitive singular)

• लोचने: the two eyes
• लोचने: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, प्रथमा/द्वितीया, द्विवचनम्; here प्रथमा (subject complement with पिहिते)

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, एकवचनम्

• पाणिना: with (his) hand
• पाणिना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• नेत्रे: the two eyes
• नेत्रे: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: नेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया, द्विवचनम्

• पिधाय: having covered
• पिधाय: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: पि-धा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययभावः (Gerund): 'having covered'

• रुधिरोक्षिते: sprinkled with blood
• रुधिरोक्षिते: कर्म-विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: रुधिर-उक्षित (प्रातिपदिक; रुधिर + उक्षित)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (PPP of √उक्ष् 'to sprinkle'); नपुंसकलिङ्गः, द्वितीया-द्विवचनम्; विशेषणम् (qualifying नेत्रे)

• सालम्: a sal tree
• सालम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: साल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्

• आसन्नम्: nearby
• आसन्नम्: कर्म-विशेषणम् (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: आसन्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying सालम्)

• एकेन: with one (hand)
• एकेन: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying पाणिना)

• परिजग्राह: seized/took hold of
• परिजग्राह: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: लिट्-लकारः, प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्; परि-उपसर्गः

• पाणिना: with (his) hand
• पाणिना: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, तृतीया, एकवचनम्

• वा: indeed/also
• वा: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्प/पादपूरण-अव्ययम् (optional/emphatic particle; here likely metrical filler)

Context

Blood flowed from his injured eyes and his eyes got veiled by blood. Covering his eyes with one hand he took hold of a Sal tree nearby.

Characters & Entities

• Angada
• Śāla tree

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is steadfastness under suffering: even when impaired, one continues one’s rightful effort rather than collapsing into despair.

What is the narrative situation?

After being struck and blinded by blood, Angada shields his eyes and arms himself by grabbing a nearby śāla tree to continue fighting.

Which character virtue is emphasized?

Angada’s resilience and presence of mind—he adapts instantly, protecting himself while preparing a counterstrike.