Shloka 41

औषधिपर्वताहरणम् / The Retrieval of the Herb

Bearing Mountain

Devanagari script

पृथिवीधरसङ्काशोनिपीड्यधरणीधरम् ।पृथिवींक्षोभयामाससार्णवांमारुतात्मजः ।।6.74.41।।

Transliteration

pṛthivī-dhara-saṅkāśo nipīḍya dharaṇī-dharam |

pṛthivīṃ kṣobhayāmāsa sārṇavāṃ mārutātmajaḥ ||6.74.41||

Translation

ماروت کے پُتر، پہاڑ جیسے عظیم، نے دھرتی کو تھامنے والے پہاڑ کو دبا دیا اور سمندروں سمیت ساری پرتھوی کو ہلا ڈالا۔

Word by Word

• पृथिवी-धर-सङ्काशः: mountain-like
• पृथिवी-धर-सङ्काशः: कर्तृ-विशेषण (Karta-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: पृथिवीधर (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (mārutātmajaḥ)

• निपीड्य: having pressed
• निपीड्य: पूर्वक्रिया (Pūrvakriyā)
• Type: Verb
• Root: √पीड् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), उपसर्ग: नि-

• धरणी-धरम्: the mountain (earth-bearer)
• धरणी-धरम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: धरणी (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• पृथिवीम्: the earth
• पृथिवीम्: कर्म (Karma)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्म

• क्षोभयामास: made (it) shake
• क्षोभयामास: क्रिया (Kriyā)
• Type: Verb
• Root: √क्षुभ् (धातु)
• Form: लिट् (Periphrastic perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदी; णिच् (causative) भाव: कम्पयामास

• स-आर्णवाम्: together with the ocean
• स-आर्णवाम्: कर्म-विशेषण (Karma-viśeṣaṇa)
• Type: Adjective
• Root: स (उपसर्गसदृश/प्रातिपदिक) + आर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (pṛthivīm)

• मारुत-आत्मजः: son of the Wind-god
• मारुत-आत्मजः: कर्ता (Karta)
• Type: Noun
• Root: मारुत (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

Son of the wind god, who was like a mountain supported by earth, pressing hard caused the earth with its ocean to shake.

Characters & Entities

• Hanumān
• Māruta (Vāyu)
• Earth (Pṛthivī)
• Ocean (Arṇava)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Strength used in the service of righteousness is portrayed as world-shaking; power becomes ethically meaningful when directed toward protecting Dharma (Rāma’s cause).

What is the narrative situation?

Hanumān gathers force by pressing upon a mountain, generating a tremor that is felt across the earth and oceans.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic power) and utsāha (undaunted energy), preparing for a decisive action in Rāma’s mission.