Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

सचकारतदात्मानंविशल्यंसहसाविभुः ।।।।जग्राह च शरंतीक्ष्णमस्त्रेणापिचसन्दधे ।

sa cakāra tadātmānaṃ viśalyaṃ sahasā vibhuḥ | jagrāha ca śaraṃ tīkṣṇam astreṇāpi ca sandadhe ||

تب اس قادرِ مطلق نے فوراً اپنے بدن سے کانٹا نکال کر خود کو بے زخم کر لیا؛ پھر اس نے تیز تیر تھاما اور منترِ استر کے ساتھ اسے جوڑ کر جوابی وار کے لیے تیار کیا۔

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
cakāramade, rendered
cakāra:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootkṛ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
tad-ātmānamhis own body
tad-ātmānam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम) + ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (tad+ātmānam = ‘his own self/body’)
viśalyamfree of arrows (unpierced)
viśalyam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootviśalya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (qualifies tad-ātmānam)
sahasāsuddenly, forcibly
sahasā:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsahasā (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)
vibhuḥthe mighty one
vibhuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvibhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेष्य (apposition to saḥ)
jagrāhaseized, took
jagrāha:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
śaraman arrow
śaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
tīkṣṇamsharp
tīkṣṇam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roottīkṣṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणं (qualifies śaram)
astreṇawith a weapon/spell-missile
astreṇa:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootastra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; करण (instrument)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअव्यय; अपि = ‘also/even’ (particle)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
sandadhefixed/placed (charged)
sandadhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdhā (धातु) + sam- (उपसर्ग)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

He (Lakshmana) being glorious and noble himself seized hold of the pointed arrow stuck in his body and removed it with a mystic spell.

L
Lakṣmaṇa (implied as vibhuḥ here)
A
astra (weapon-mantra)
A
arrow (śara)

FAQs

Self-governance before retaliation: Dharma emphasizes regaining clarity and strength first, then acting decisively for protection of the righteous order.

Lakṣmaṇa removes the embedded arrow and prepares a counterattack using astric power.

Presence of mind and resilience—turning injury into renewed resolve.