Shloka 39

अतिकायवधः

The Slaying of Atikāya

Devanagari script

कुमुदोद्विविदोमैन्दोनीलश्शरभएव च ।पादपैर्गिरिशृङ्गैश्चयुगपत्समभिद्रवन् ।।।।

Transliteration

kumudo dvivido maindo nīlaḥ śarabha eva ca | pādapair giriśṛṅgaiś ca yugapat samabhidravan ||

Translation

کُمُد، دْوِوِد، مَیند، نیل اور شَرَبھ بھی—سب ایک ساتھ درختوں اور پہاڑی چوٹیوں کو ہتھیار بنا کر یکبارگی اُس پر ٹوٹ پڑے۔

Word by Word

• तेषाम्: of them
• तेषाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन

• वृक्षान्: trees
• वृक्षान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: वृक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• शैलान्: rocks/mountains
• शैलान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शैल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• शरैः: with arrows
• शरैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन

• काञ्चनभूषणैः: adorned with gold
• काञ्चनभूषणैः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन + भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (करण), बहुवचन; कर्मधारय/तत्पुरुष-प्रायः ‘काञ्चनं भूषणं येषां (शराणाम्)’ = gold-adorned

• अतिकायः: Atikaya
• अतिकायः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: अतिकाय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• महातेजाः: of great splendor
• महातेजाः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महत् + तेजस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः ‘महत्तेजाः’

• चिच्छेद: cut to pieces
• चिच्छेद: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: √छिद् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• अस्त्रविदाम्: of weapon-experts
• अस्त्रविदाम्: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: अस्त्र + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः ‘अस्त्राणां विदः’ = weapon-knowers

• वरः: the foremost
• वरः: Visheshya (विशेष्य/Apposition)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; (अतिकायः) इत्यस्य उपपद-विशेषणम्

Context

Kumuda, Dwivida, Mainda, Neela, even Sarabha, all at once assailed him with trees and mountain peaks.

Characters & Entities

• Kumuda
• Dvivida
• Mainda
• Nīla
• Śarabha
• Trees (pādapa)
• Mountain peaks (giriśṛṅga)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Righteous struggle is sustained by unity: coordinated action for a just cause protects the vulnerable and counters overwhelming force.

What is the narrative situation?

Named Vānara champions mount a simultaneous assault on Atikāya using natural weapons—trees and mountain fragments.

Which character virtue is emphasized?

Collective courage and teamwork in defense of Dharma.