Shloka 31

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

Devanagari script

देवान्ककस्समादायपरिघंवज्रभूषणम् ।परिगृह्यगिरिंदोर्भ्यांवपुर्विष्णोर्विडम्बयन् ।।।।

Transliteration

Devāntakaḥ samādāya parighaṃ vajrabhūṣaṇam |

parigṛhya giriṃ dorbhyāṃ vapur Viṣṇor viḍambayan ||

Translation

دیوانتک نے ہیرے کی سختی جیسے زیوروں سے آراستہ لوہے کا بھاری پرِگھ اٹھایا؛ دونوں بازوؤں سے تھام کر وہ یوں دکھائی دیا گویا وِشنو کا روپ ہو جو پہاڑ کو اٹھائے۔

Word by Word

• देवान्तकः: Devāntaka
• देवान्तकः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: देव-अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: देवानाम् अन्तकः (slayer of gods); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• समादाय: having taken up
• समादाय: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्-आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): समादाय (having taken up)

• परिघम्: iron bar/club
• परिघम्: कर्म (Object of samādāya)
• Type: Noun
• Root: परिघ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वज्रभूषणम्: adorned with adamant/diamond
• वज्रभूषणम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: वज्र-भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: वज्रेण भूषितम् (adorned with diamond/adamant); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; परिघस्य विशेषण

• परिगृह्य: having grasped
• परिगृह्य: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: परि-ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय: परिगृह्य (having grasped/held)

• गिरिम्: a mountain
• गिरिम्: कर्म (Object of parigṛhya)
• Type: Noun
• Root: गिरि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दोर्भ्याम्: with (his) two arms
• दोर्भ्याम्: करण (Instrument)
• Type: Noun
• Root: दोर् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (दोर् f.), तृतीया, द्विवचन (Dual)

• वपुः: form/appearance
• वपुः: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वपुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/प्रथमा एकवचन (here: द्वितीया as object of viḍambayan)

• विष्णोः: of Vishnu
• विष्णोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: विष्णु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive, 6th), एकवचन

• विडम्बयन्: mimicking/imitating
• विडम्बयन्: कर्ता-विशेषण (Agentive participle)
• Type: Verb
• Root: वि-डम्ब् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (present participle, शतृ) from वि+डम्ब्: विडम्बयत्; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; मुख्यक्रियासमानार्थक (describing subject)

Context

Devanthaka, holding a bar encrusted with diamonds in both hands, seemed like Vishnu in disguise with a mountain (to churn the milky ocean).

Characters & Entities

• Devāntaka
• Viṣṇu

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

By using the word ‘viḍambayan’ (mimicking), the verse hints at a dharmic contrast: merely resembling divine power is not the same as embodying divine righteousness; form without dharma is hollow.

What is the narrative situation?

Devāntaka is introduced in battle-array, lifting a massive weapon and being described through a grand comparison to Viṣṇu.

Which character virtue is emphasized?

Physical might and intimidation (bala, bhīṣaṇatā), presented through hyperbolic, divine imagery.