Shloka 30

त्रिशिरा-प्रबोधनम् तथा नरान्तक-वधः

Trisira’s Counsel and the Slaying of Naranthaka

Devanagari script

गृहीत्वाप्रासमुल्काभंविरराजनरान्तकः ।शक्तिमादायतेजस्वीगुहशशिखिगतोयथा ।।।।

Transliteration

gṛhītvā prāsam ulkābhaṃ virarāja Narāntakaḥ |

śaktim ādāya tejasvī Guhaśaśikhigato yathā ||

Translation

شعلہ بار شہاب جیسے نیزے کو تھام کر نرانتک جگمگا اٹھا؛ گویا مور-شِکھا دھاری گُہَ (اسکند) اپنی شَکتی برچھی لیے ہوئے ہو۔

Word by Word

• गृहीत्वा: having seized
• गृहीत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: ग्रह् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive/gerund): गृहीत्वा (having seized)

• प्रासम्: a spear
• प्रासम्: कर्म (Object of गृहीत्वा)
• Type: Noun
• Root: प्रास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• उल्काभम्: meteor-like/blazing
• उल्काभम्: कर्म-विशेषण (Qualifier of object)
• Type: Adjective
• Root: उल्का-आभ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: उल्कायाः आभा यस्य (having the appearance of a meteor); पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; प्रासस्य विशेषण

• विरराज: shone forth
• विरराज: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: वि-राज् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• नरान्तकः: Narantaka
• नरान्तकः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: नरान्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शक्तिम्: javelin/spear
• शक्तिम्: कर्म (Object of ādāya)
• Type: Noun
• Root: शक्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आदाय: having taken
• आदाय: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (absolutive): आदाय (having taken)

• तेजस्वी: brilliant
• तेजस्वी: कर्ता-विशेषण (Qualifier of subject)
• Type: Adjective
• Root: तेजस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृ-विशेषण

• गुहः: Guha (Skanda)
• गुहः: उपमान (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: गुह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (Skanda/Kārttikeya)

• शशिखिगतः: with peacock-crest (on the head)
• शशिखिगतः: उपमान-विशेषण (Qualifier of standard)
• Type: Adjective
• Root: शशि-खि-गत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष: शशि-खि (मयूरशिखा) + गत (PPP from गम्): 'gone/placed with peacock-crest'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; गुहस्य विशेषण

• यथा: as/like
• यथा: उपमा-सूचक (Comparator)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा (अव्यय)
• Form: उपमावाचक/प्रकारवाचक-अव्यय (as/just as)

Context

Naranthaka seizing a barbed missile like a burning spear, looked like son of Lord Siva wielding javelin in hand.

Characters & Entities

• Narāntaka
• Śakti (javelin)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse underscores the epic theme that power must be consciously ‘taken up’ and directed; brilliance (tejas) is ethically meaningful only when governed by intention and responsibility.

What is the narrative situation?

Narāntaka arms himself with a fiery spear and is poetically compared to Skanda bearing his divine weapon.

Which character virtue is emphasized?

Tejas (splendor) and utsāha (martial ardor), expressed through confident weapon-bearing before battle.