Shloka 65
कुम्भकर्णवधः
The Slaying of Kumbhakarna
Devanagari script
शूलंभग्नंहनुमतादृष्टवावानरवाहिनी ।हृष्टाननादबहुशस्सर्वतश्चापिदुद्रुवे ।।।।
Transliteration
śūlaṃ bhagnaṃ hanumatā dṛṣṭvā vānaravāhinī | hṛṣṭā nanāda bahuśaḥ sarvataś cāpi dudruve ||
Translation
حنومان کے ہاتھوں شُول ٹوٹا ہوا دیکھ کر وانروں کی فوج خوشی سے جھوم اٹھی؛ بار بار گرج کر نعرہ بلند کیا اور ہر سمت سے لپک کر آگے بڑھ گئی۔
Word by Word
शूलम्pike, spear
शूलम्:
कर्म (object of दृष्ट्वा)
TypeNoun
Rootशूल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (neuter, accusative, singular)
भग्नम्broken
भग्नम्:
कर्मविशेषण (qualifier of object)
TypeAdjective
Rootभग्न (कृदन्त; √भञ्ज् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (neuter, accusative, singular; adjectival to शूलम्)
हनुमताby Hanuman
हनुमता:
करण (agent/instrumental: 'by Hanuman')
TypeNoun
Rootहनुमत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन (masculine, instrumental, singular)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकालक्रिया (prior action to main verbs)
TypeIndeclinable
Rootदृष्ट्वा (अव्ययकृदन्त; √दृश् धातु, त्वा-प्रत्यय)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive): पूर्वकालिकक्रिया (having seen)
वानरवाहिनीthe vanara army
वानरवाहिनी:
कर्ता (subject)
TypeNoun
Rootवानर + वाहिनी (प्रातिपदिक; समास)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (feminine, nominative, singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (वानराणां वाहिनी = army of monkeys)
हृष्टाrejoiced, delighted
हृष्टा:
कर्तृविशेषण (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootहृष्ट (कृदन्त; √हृष् धातु, क्त-प्रत्यय)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (feminine, nominative, singular; adjectival to वानरवाहिनी)
ननादroared
ननाद:
क्रिया (main action)
TypeVerb
Root√नद् (धातु)
Formलिट्-लकार (परस्मैपद), प्रथमपुरुष, एकवचन (perfect, 3rd person singular)
बहुशःrepeatedly, many times
बहुशः:
क्रियाविशेषण (modifies ननाद)
TypeIndeclinable
Rootबहुशस् (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb): पुनःपुनः (repeatedly)
सर्वतःfrom all sides, everywhere
सर्वतः:
क्रियाविशेषण (modifies दुद्रुवे)
TypeIndeclinable
Rootसर्वतः (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb of place): सर्वदिक्-पर्यन्तम् (from all sides/everywhere)
चand
च:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction): 'and'
अपिalso
अपि:
निपात (emphasis/addition)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात-अव्यय (particle): अपि = also/even
दुद्रुवेrushed, ran
दुद्रुवे:
क्रिया (main action)
TypeVerb
Root√द्रु (धातु)
Formलिट्-लकार (आत्मनेपद), प्रथमपुरुष, एकवचन (perfect, 3rd person singular)
Context
Seeing the pike broken by Hanuman, the army of Vanaras rejoiced and roared repeatedly all over and rushed.
Characters & Entities
H
HanumānV
Vānara armyŚ
Śūla (pike)FAQs
Righteous communities draw strength from exemplars; dharma is sustained when courage inspires collective resolve.
The Vānara army witnesses Hanumān’s feat and regains momentum, charging the enemy.
Utsāha (energizing zeal) and saṅgha-śakti (collective strength) awakened by a righteous deed.