Shloka 171
कुम्भकर्णवधः
The Slaying of Kumbhakarna
Devanagari script
कुम्भकर्णशिरोभातिकुण्डलालङ्कृतंमहत् ।आदित्येऽभ्युदितेरात्रौमध्यस्थइवचन्द्रमाः ।।।।
Transliteration
kumbhakarṇaśiro bhāti kuṇḍalālaṅkṛtaṃ mahat | āditye'bhyudite rātrau madhyastha iva candramāḥ ||
Translation
کمبھکرن کا عظیم سر، بالیوں سے آراستہ، یوں چمکتا ہے جیسے رات کے آسمان کے بیچوں بیچ چاند، جب ادیتی کے زیرِ سرپرستی برج طلوع ہو۔
Word by Word
कुम्भकर्ण-शिरःKumbhakarna's head
कुम्भकर्ण-शिरः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkumbhakarṇa + śiras (प्रातिपदिक-समूह)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—कुम्भकर्णस्य शिरः (षष्ठी-तत्पुरुष)
भातिshines
भाति:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhā (धातु)
Formलट्-लकार (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
कुण्डल-आलङ्कृतम्adorned with earrings
कुण्डल-आलङ्कृतम्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkuṇḍala + ālaṅkṛta (कृदन्त-प्रातिपदिक; √kṛ with ālaṅ-)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP) ‘आलङ्कृत’ = adorned; समासः—कुण्डलेन आलङ्कृतम् (तृतीया-तत्पुरुष)
महत्huge
महत्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
आदित्येwhen the sun
आदित्ये:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootāditya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative), एकवचन
अभ्युदितेhaving risen
अभ्युदिते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeAdjective
Rootabhi + ud + ita (कृदन्त-प्रातिपदिक; √i/√ud-? here √i 'to go' in 'udita' as risen)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; भूतकृदन्त (PPP) ‘उदित’ = risen; ‘आदित्ये’ इत्यस्य विशेषण
रात्रौat night
रात्रौ:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootrātri (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
मध्यस्थःstanding in the middle
मध्यस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootmadhyastha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमेय ‘चन्द्रमाः’ इत्यस्य विशेषण
इवlike
इव:
Upamāna (उपमान-सूचक)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
Formउपमानवाचक-अव्यय
चन्द्रमाःthe moon
चन्द्रमाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootcandramas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
Context
The huge head of Kumbhakarna adorned with earrings was like the moon rising between the stars in the heaven at night presided by Aditi, the mother of twin gods.
Characters & Entities
K
KumbhakarnaA
AditiM
MoonFAQs
It is compared to the moon shining in the middle of the night sky when the constellation Punarvasu (associated with Aditi) has risen.
The verse mentions 'Kundala' (earrings), highlighting that even in death, his royal adornments remained visible.