HomeRamayanaYuddha KandaSarga 67Shloka 113
Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

कुम्भकर्णवधः

The Slaying of Kumbhakarna

इत्युक्तवाक्यंतद्रक्षःप्रोवाचस्तुतिसंहितम् ।मृधेघोरतरंवाक्यंसौमित्रिःप्रहसन्निव ।।।।

ity uktavākyaṃ tad rakṣaḥ provāca stuti-saṃhitam | mṛdhe ghorataraṃ vākyaṃ saumitriḥ prahasann iva ||

یوں شیخی سے بھرے اور میدانِ کارزار میں نہایت ہولناک کلمات کہہ کر وہ راکشس بولا؛ تب سومِتری (لکشمن) گویا مسکراتے ہوئے، اس سے بھی زیادہ سخت جواب دینے لگا۔

itithus
iti:
Vākyārtha-sūcaka
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
FormQuotative particle
ukta-vākyamthe spoken statement
ukta-vākyam:
Karma (कर्म) of provāca (what he spoke)
TypeNoun
Rootukta (वच् धातु + क्त) + vākya (प्रातिपदिक)
FormSamāsa: tatpuruṣa (कर्मधारय/षष्ठीभाव) ‘spoken words’; Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
tatthat
tat:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun used adjectivally, Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; agrees with ukta-vākyam
rakṣaḥthe Rakshasa
rakṣaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrakṣas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (collective), Prathamā, Ekavacana
provācaspoke/replied
provāca:
Kriyā
TypeVerb
Rootpra-vac (वच्) (धातु)
FormLiṭ (लिट्, Perfect), Prathama-puruṣa, Ekavacana
stuti-saṃhitamfull of praise/boast
stuti-saṃhitam:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootstuti (प्रातिपदिक) + saṃhita (सम्-धा/हि? here ‘composed/connected’) (प्रातिपदिक)
FormSamāsa: tatpuruṣa ‘connected with praise/boastful’; Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; qualifies ukta-vākyam
mṛdhein battle
mṛdhe:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootmṛdha (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Saptamī, Ekavacana
ghorataraṃmore dreadful
ghorataraṃ:
Viśeṣaṇa
TypeAdjective
Rootghora (प्रातिपदिक) + tara (तरप्)
FormComparative (तरप्), Napumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; qualifies vākyaṃ
vākyamwords/speech
vākyam:
Karma (कर्म) of provāca (second object/apposition)
TypeNoun
Rootvākya (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana
saumitriḥSaumitri (Lakshmana)
saumitriḥ:
Karta (कर्ता) (speaker)
TypeNoun
Rootsaumitri (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Prathamā, Ekavacana
prahasanlaughing
prahasan:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootpra-has (हस्) (धातु) + śatṛ (शतृ)
FormPresent active participle (शतृ), Masculine, Prathamā, Ekavacana; agrees with saumitriḥ
ivaas if
iva:
Upamā (उपमा)
TypeIndeclinable
Rootiva (अव्यय)
FormUpamā-avyaya (उपमा)

When that Rakshasa made such boastful and dreadful statements in the battlefield, laughing heartily, Saumitri replied as follows.

L
Lakṣmaṇa (Saumitri)
K
Kumbhakarṇa (rākṣasa)

FAQs

The epic contrasts boast (stuti-saṃhita) with grounded truth (satya): dharma in speech values measured, truthful response over intimidation and self-glorification.

After Kumbhakarṇa’s threatening boasts, the narration signals that Lakṣmaṇa is about to respond.

Lakṣmaṇa’s fearlessness and composure—he is not psychologically shaken by terrorizing words.