Shloka 22

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

Devanagari script

तदेतत्सर्वमातिष्ठवीर्यंभीमपराक्रम ।।6.62.22।।न हितेसर्वभूतेषुदृश्यतेसदृशोबली ।

Transliteration

tad etat sarvam ātiṣṭha vīryaṁ bhīmaparākrama ||6.62.22||

na hi te sarvabhūteṣu dṛśyate sadṛśo balī |

Translation

پس اے ہیبت ناک پرाक्रम والے! اپنی ساری قوت و شجاعت مجتمع کر؛ کیونکہ تمام مخلوقات میں کوئی بھی تیرے برابر طاقتور نظر نہیں آتا۔

Word by Word

• तत्: that
• तत्: विशेषण (Determiner)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: विशेषण (Determiner)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सर्वम्: all/entirely
• सर्वम्: कर्म/क्रियाविशेषण (Object/Adverbial)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (as 'entirely/wholly')

• आतिष्ठ: take up/assume
• आतिष्ठ: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: आ + √स्था (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• वीर्यम्: valor
• वीर्यम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• भीमपराक्रम: O one of terrible prowess
• भीमपराक्रम: सम्बोधन (Address)
• Type: Noun
• Root: भीम (प्रातिपदिक) + पराक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास ('भीमः पराक्रमः यस्य'); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन

• न: not
• न: सम्बन्ध-न (Negation)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• हि: indeed
• हि: सम्बन्ध (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphatic particle)

• ते: your
• ते: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative sg; here genitive: 'your')

• सर्वभूतेषु: among all beings
• सर्वभूतेषु: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + भूत (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास ('सर्वेषु भूतेषु'); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन

• दृश्यते: is seen
• दृश्यते: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense: is seen)

• सदृशः: equal/like
• सदृशः: विशेषण (Adjective of subject)
• Type: Adjective
• Root: सदृश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बली इति विशेषणम्

• बली: a strong one
• बली: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: बलिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

The ten headed Ravana seeing Kumbhakarna, was delighted and got up quickly and made him come close to him.

Characters & Entities

• Rāvaṇa
• Kumbhakarṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse illustrates how extraordinary ability creates responsibility; dharma asks that strength be exercised for protection and justice, not merely for a relative’s cause.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa urges Kumbhakarṇa to fully deploy his power, asserting his unmatched strength.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic strength) is foregrounded; the ethical lens of the epic stresses that vīrya must be guided by satya and dharma.