Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

त्वय्यस्तिममस्नेहःपरासम्भावना च मे ।दैवासुरेषुयुद्धेषुबहुशोराक्षसर्षभ ।।6.62.21।।त्वयादेवाःप्रतिव्यूह्यनिर्जिताश्चासुरायुधि ।

tvayy asti mama snehaḥ parā-sambhāvanā ca me |

daivāsureṣu yuddheṣu bahuśo rākṣasarṣabha ||6.62.21||

tvayā devāḥ prativyūhya nirjitāś cāsurāyudhi |

مجھ کو تجھ سے محبت بھی ہے اور تیرا بڑا احترام بھی، اے راکشسوں کے سردار! دیوتاؤں اور اسوروں کی جنگوں میں تو نے بارہا صفیں چیر کر مقابلہ کیا اور فتح پائی؛ تو نے دیوتاؤں کو بھی زیر کیا اور اسوروں کو بھی ان کی اپنی جنگ میں شکست دی۔

त्वयिin you/towards you
त्वयि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
अस्तिis
अस्ति:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, परस्मैपद
ममmy
मम:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
स्नेहःaffection
स्नेहः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootस्नेह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पराgreat/supreme
परा:
विशेषण (Adjective)
TypeAdjective
Rootपरा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्भावना इति विशेषणम्
सम्भावनाesteem/regard
सम्भावना:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootसम्भावना (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मेmy/to me
मे:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी/चतुर्थी-एकवचन (Genitive/Dative sg; here genitive: 'my')
दैवासुरेषुin deva-and-asura (wars)
दैवासुरेषु:
विशेषण (Adjective of अधिकरण)
TypeAdjective
Rootदैव (प्रातिपदिक) + आसुर (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व-समास ('देवाः च असुराः च'); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन; युद्धेषु इति विशेषणम्
युद्धेषुin wars
युद्धेषु:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, बहुवचन
बहुशःmany times
बहुशः:
काल/आवृत्ति (Frequency adjunct)
TypeIndeclinable
Rootबहुशः (अव्यय)
Formआवृत्ति-अव्यय (frequency adverb: many times)
राक्षसर्षभO bull among Rakshasas
राक्षसर्षभ:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास ('राक्षसानाम् ऋषभः'); पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent/Instrumental)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
देवाःthe gods
देवाः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
प्रतिव्यूह्यhaving met in battle / having countered
प्रतिव्यूह्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial participle)
TypeVerb
Rootप्रति + वि + √व्यूह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययार्थे ल्यप्-अव्ययकृदन्त (absolutive/gerund): having counter-arrayed/encountered
निर्जिताःdefeated
निर्जिताः:
विशेषण (Adjective of कर्म)
TypeAdjective
Rootनिर् + √जि (धातु) → निर्जित (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; देवाः इति विशेषणम्
and
:
समुच्चय (Coordination)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
असुराःthe Asuras
असुराः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअसुर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (contextually coordinated with देवाः as objects)
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

Having gone to his brother's residence, stepping into the enclosure, he saw his brother seated in a perturbed state.

R
Rāvaṇa
K
Kumbhakarṇa
D
Devas
A
Asuras

FAQs

It cautions that praise and past victories can be used to recruit one into an unrighteous cause; dharma demands discernment beyond honor and reputation.

Rāvaṇa strengthens his appeal by affirming affection and citing Kumbhakarṇa’s legendary battlefield successes.

Kumbhakarṇa’s valor and proven capability are emphasized; ethically, the key virtue to add is विवेक (discernment) about how that valor is used.