Previous Verse
Next Verse

Shloka 16

कुम्भकर्णस्य प्रबोधनम्

The Awakening and Commissioning of Kumbhakarna

येराक्षसामुख्यतमाहतास्तेवानरैर्युधि ।।6.62.16।।वानराणांक्षयंयुद्धे न पश्यामिकदाचन ।नचापिवानरायुद्धेजितपूर्वाःकदाचन ।।6.62.17।।

ye rākṣasāḥ mukhyatamā hatās te vānarair yudhi ||6.62.16||

vānarāṇāṁ kṣayaṁ yuddhe na paśyāmi kadācana |

na cāpi vānarā yuddhe jitapūrvāḥ kadācana ||6.62.17||

ہماری راکشسوں میں سے جو سب سے برگزیدہ تھے، وہ جنگ میں وानروں کے ہاتھوں مارے گئے۔ مگر میں کبھی نہیں دیکھتا کہ جنگ میں وانروں کا صفایا ہو؛ اور نہ ہی کبھی یہ دیکھا گیا کہ اس لڑائی میں وانر شکست کھا چکے ہوں۔

येthose who
ये:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; सम्बन्ध/यः-तद् समन्वय (relative pronoun)
राक्षसाःRakshasas
राक्षसाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
मुख्यतमाःthe foremost
मुख्यतमाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुख्यतम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; अतिशय (superlative) विशेषणम्
हताःkilled
हताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहन् (धातु)
Formक्त (PPP); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying राक्षसाः)
तेthose
ते:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; तद्-प्रत्यय (correlative)
वानरैःby Vanaras
वानरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (3rd), बहुवचन; करण/कर्ता (by the Vanaras)
युधिin battle
युधि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुध् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (in battle)
वानराणाम्of the Vanaras
वानराणाम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; सम्बन्ध (of the Vanaras)
क्षयम्destruction
क्षयम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootक्षय (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
युद्धेin war
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण (in war)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
पश्यामिI see
पश्यामि:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootपश् (धातु)
Formलट् (present); परस्मैपद; उत्तमपुरुष (1st), एकवचन
कदाचनever
कदाचन:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचन (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (ever/at any time)
not
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formअव्यय; निषेध
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (and)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/समुच्चय (also/even)
वानराःVanaras
वानराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवानर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
युद्धेin war
युद्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootयुद्ध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; अधिकरण
जितपूर्वाःpreviously defeated
जितपूर्वाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootजित-पूर्व (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (जितं पूर्वं येषाम्/यैः); क्त ‘जित’ + ‘पूर्व’; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; विशेषणम् (qualifying वानराः)
कदाचनever
कदाचन:
Kala-adhikarana (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootकदाचन (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (ever)

"Of the Rakshasas, the chiefs have been killed in war by Vanaras. But I did not see even one Vanara to have been killed in war. Vanaras have not failed to succeed in war."

R
Rāvaṇa
K
Kumbhakarṇa
R
rākṣasas
V
vānaras

FAQs

The verse frames a Dharma-logic of outcomes: when a cause is aligned with righteousness, it gains ‘force’ beyond mere numbers, while adharma begins to lose its best supporters.

Rāvaṇa reports battlefield results: elite rākṣasas are falling, while the vānaras appear to remain unbroken and undefeated.

Collective courage and resilience of the vānaras—steadfastness under combat pressure.