Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

कुम्भकर्णविबोधनम्

The Awakening of Kumbhakarna

सनागभोगाचलशृङ्गकल्पौविक्षिप्यबाहूगिरशृङ्गसारौ ।निवृत्यवक्त्रंवडवामुखाभंनिशाचरोऽसौविकृतंजजृम्भे ।।।।

sanāga-bhogācala-śṛṅga-kalpau vikṣipya bāhū giriśṛṅga-sārau | nivṛtya vaktraṃ vaḍavāmukhābhaṃ niśācaro ’sau vikṛtaṃ jajṛmbhe ||

سانپوں کے حلقوں میں لپٹی ہوئی پہاڑی چوٹیوں کے مانند، چٹانی سروں جیسے سخت اپنے بازو جھٹک کر، وہ نشاچر رخ پھیر گیا؛ اور اس کا منہ، وڈوامکھ (سمندری آگ) کی مانند، ہولناک جمائی میں پھیل گیا۔

saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
nāgabhogācalaśṛṅgakalpau(his two arms) like mountain-peaks like serpent-coils
nāgabhogācalaśṛṅgakalpau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnāga-bhoga-acala-śṛṅga-kalpa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Dvivacana; bahu-tatpuruṣa describing bāhū: 'like mountain-peaks (acala-śṛṅga) that are (like) serpent-coils (nāga-bhoga)'
vikṣipyahaving flung about
vikṣipya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootvi-kṣip (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/gerund (क्त्वान्त)
bāhū(his) two arms
bāhū:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbāhu (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā (2nd/accusative), Dvivacana (dual)
giriśṛṅgasārauhard as mountain-peaks
giriśṛṅgasārau:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri-śṛṅga-sāra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Dvitīyā, Dvivacana; viśeṣaṇa of bāhū: 'hard/solid like mountain-peaks'
nivṛtyahaving turned (back/open)
nivṛtya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootni-vṛt (धातु) + ktvā (क्त्वा)
FormAbsolutive/gerund (क्त्वान्त)
vaktrammouth/face
vaktram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana
vaḍavāmukhābhamresembling the submarine fire
vaḍavāmukhābham:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvaḍavā-mukha-ābha (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; viśeṣaṇa of vaktram: 'resembling the mare-faced fire (submarine fire)'
niśācaraḥthe night-ranger (rakshasa)
niśācaraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootniśā-cara (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana; 'night-roamer'
asauthat (one)
asau:
Karta (कर्ता; apposition)
TypeNoun
Rootadas (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga, Prathamā, Ekavacana
vikṛtamstrangely / grotesquely
vikṛtam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootvikṛta (प्रातिपदिक)
FormNapुंसकलिङ्ग, Dvitīyā, Ekavacana; used adverbially with jajṛmbhe: 'in a distorted way'
jajṛmbheyawned
jajṛmbhe:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootjṛmbh (धातु)
FormLiṭ-lakāra (लिट्/perfect), Prathama-puruṣa (3rd), Ekavacana; ātmanepada

Kumbhakarna, devoid of any beauty threw out his limbs which were like the coils of cobra and as hard as mountain tops, his mouth was unnatural like a submarine fire as he yawned.

K
Kumbhakarṇa
S
Serpent (nāga)
M
Mountains (acala/giri)

FAQs

The verse uses terrifying imagery to mark adharma’s outward expression: violence and menace manifest even in ordinary acts. Dharma is associated with restraint and auspiciousness; here the opposite aesthetic signals moral danger.

Kumbhakarṇa physically stirs awake—stretching, turning, and yawning—revealing his colossal, fearsome form.

Not a virtue but a trait: overwhelming might (bala) without ethical orientation, foreshadowing destructive action.