Shloka 99

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

Devanagari script

सएवमुक्तःकुपितस्ससर्जरक्षोथिपस्सप्तशरान् सुपुङ्खान् ।तान्लक्ष्मणःकाञ्चनचित्रिपुङ्खैश्चिच्छेदबाणैर्निशिताग्रधारैः ।।6.59.99।।

Transliteration

sa evam uktaḥ kupitaḥ sasarja rakṣo ’dhipaḥ sapta śarān supuṅkhān |

tān lakṣmaṇaḥ kāñcanacitripuṅkhaiś ciccheda bāṇair niśitāgradhāraiḥ ||6.59.99||

Translation

یوں کہے جانے پر رَکشسوں کے ادھیپتی غضبناک ہوا اور اس نے سات خوب پر دار تیر چھوڑے؛ مگر لکشمن نے سونے کے نقش دار پروں والے، تیز دھار بाणوں سے اُنہیں کاٹ کر گرا دیا۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-vishesana (क्रियाविशेषण/Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक अव्यय (manner adverb)

• उक्तः: having been spoken to
• उक्तः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (कृदन्त, वच् धातु)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्

• कुपितः: angry
• कुपितः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Adjective
• Root: कुपित (कृदन्त, कुप् धातु)
• Form: भूतकृदन्त (past active participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य विशेषणम्

• ससर्ज: released
• ससर्ज: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: सृज् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• रक्षः-अधिपः: lord of rākṣasas
• रक्षः-अधिपः: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: रक्षस् (प्रातिपदिक) + अधिप (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (रक्षसाम् अधिपः), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘सः’ इत्यस्य अप्पोजिशन

• सप्त: seven
• सप्त: Visheshana (विशेषण/Quantifier)
• Type: Adjective
• Root: सप्तन् (प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक, अव्ययवत् (indeclinable numeral)

• शरान्: arrows
• शरान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: शर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सुपुङ्खान्: well-feathered
• सुपुङ्खान्: Karma (कर्म/Object complement)
• Type: Adjective
• Root: सुपुङ्ख (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (सु + पुङ्ख), पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; ‘शरान्’ इत्यस्य विशेषणम्

• तान्: those (arrows)
• तान्: Karma (कर्म/Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• लक्ष्मणः: Lakṣmaṇa
• लक्ष्मणः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• काञ्चन-चित्रि-पुङ्खैः: with gold-and-variegated-feathered
• काञ्चन-चित्रि-पुङ्खैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक) + चित्रि (प्रातिपदिक) + पुङ्ख (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (काञ्चनं चित्रं पुङ्खं येषाम्), पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘बाणैः’ इत्यस्य विशेषणम्

• चिच्छेद: cut to pieces
• चिच्छेद: Kriya (क्रिया/Verb)
• Type: Verb
• Root: छिद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• बाणैः: with arrows
• बाणैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Noun
• Root: बाण (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• निशित-अग्र-धारैः: with sharp-pointed edges
• निशित-अग्र-धारैः: Karana (करण/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: निशित (प्रातिपदिक) + अग्र (प्रातिपदिक) + धारा (प्रातिपदिक)
• Form: बहुपद-तत्पुरुष-समास (निशितम् अग्रं धाराः येषाम्), पुल्लिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘बाणैः’ इत्यस्य विशेषणम्

Context

Lakshmana, having spoken in that manner, the Lord of Rakshasas released seven arrows with beautiful plumes. Lakshmana tore them into pieces with sharp pointed and sharp-headed arrows with gold shafts.

Characters & Entities

• Rāvaṇa (rakṣo’dhipa)
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Even in war, Dharma includes mastery and controlled response: Lakṣmaṇa neutralizes the threat efficiently rather than being provoked into reckless rage.

What is the narrative situation?

Rāvaṇa fires seven arrows at Lakṣmaṇa; Lakṣmaṇa intercepts and shatters them mid-course with sharper arrows.

Which character virtue is emphasized?

Martial skill joined with composure—precision under pressure.