HomeRamayanaYuddha KandaSarga 59Shloka 139
Previous Verse
Next Verse

Shloka 139

युद्धकाण्डे एकोनषष्टितमः सर्गः

Rāvaṇa’s Assault on Nīla and Lakṣmaṇa; Hanumān Bears Rāma

योवज्रपातशनिसन्निपातान्नचक्षुभेनापिचचालराजा ।सरामबाणाभिहतोभृशार्तश्चचालचापंचमुमोचवीरः ।।6.59.139।।

yo vajrapātaśani-sannipātān na cakṣubhena api cacāla rājā |

sa rāma-bāṇābhihato bhṛśārtaś cacāla cāpaṃ ca mumoca vīraḥ ||6.59.139||

وہ راجا جو وجر کے گرنے اور بجلی کی کڑک سے بھی آنکھ جھپکائے بغیر نہ ہلتا تھا، رام کے تیر سے زخمی ہو کر سخت کرب میں ڈگمگا گیا؛ وہ ویر لڑکھڑایا اور اس کے ہاتھ سے کمان چھوٹ گئی۔

यःwho
यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम
वज्र-पात-शनि-सन्निपातात्from thunderbolt-fall and lightning-strike
वज्र-पात-शनि-सन्निपातात्:
अपादान (Apadana/Source)
TypeNoun
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + पात (प्रातिपदिक) + शनि (प्रातिपदिक) + सन्निपात (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन; द्वन्द्वसमासः (वज्रपातः च शनि-सन्निपातः च) ‘from thunderbolt-fall and lightning-strike’
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (negation)
चक्षुभेwas agitated
चक्षुभे:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootक्षुभ् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
not
:
निषेध (Negation)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अपिeven/also
अपि:
वाक्यसम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/अपि-निपात (particle: even/also)
चचालmoved/reeled
चचाल:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
राजाthe king
राजा:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
राम-बाण-अभिहतःstruck by Rama's arrows
राम-बाण-अभिहतः:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootराम (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक) + अभिहत (हन् धातु, कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (रामस्य बाणैः अभिहतः)
भृश-आर्तःseverely distressed
भृश-आर्तः:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeAdjective
Rootभृश (अव्यय/प्रातिपदिक) + आर्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः: ‘greatly pained’
चचालreeled
चचाल:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootचल् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
चापम्bow
चापम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootचाप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
मुमोचreleased/let go
मुमोच:
क्रिया (Action)
TypeVerb
Rootमुच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
वीरःthe hero
वीरः:
कर्तृविशेषण (Agent-qualifier)
TypeNoun
Rootवीर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘राजा’ इत्यस्य विशेषणरूपेण

He, that heroic king, who was not disturbed hurt by thunderbolt of lightning, was agonized when struck by Rama's arrow and let his bow fall.

R
Rāma
R
rājā
C
cāpa
V
vajra

FAQs

The verse elevates righteous force (dharma-yuddha) above mere physical power: even one unmoved by natural calamities is shaken when confronted by Rāma’s dharma-backed action, implying that moral authority can overwhelm brute resilience.

Rāma’s arrow symbolizes action aligned with truth and rightful order; the king’s reeling signifies that false pride or unrighteous opposition cannot remain steady before satya-supported dharma.