Shloka 47

प्रहस्तवधः

The Slaying of Prahasta

Devanagari script

तावुभौवाहिनीमुख्यौजातवैरौतरस्विनौ ।स्थितौक्षतजगदिग्धाङ्गौप्रभिन्नाविवकुञ्जरौ ।।।।

Transliteration

tāv ubhau vāhinīmukhyau jātavairau tarasvinau |

sthitau kṣatajagadigdhāṅgau prabhinnāv iva kuñjarau || 6.58.47 ||

Translation

وہ دونوں لشکروں کے نامور سردار، جو اب ایک دوسرے کے خون کے پیاسے دشمن بن چکے تھے، خون میں لتھڑے اعضا کے ساتھ آمنے سامنے یوں کھڑے تھے جیسے زخمی ہاتھی مقابل ہوں۔

Word by Word

• तौ: those two
• तौ: कर्ता
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; सर्वनाम

• उभौ: both
• उभौ: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: उभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम् (of तौ)

• वाहिनीमुख्यौ: the two chiefs of the armies
• वाहिनीमुख्यौ: कर्ता (apposition)
• Type: Noun
• Root: वाहिनी (प्रातिपदिक) + मुख्य (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुषः (vāhinyāḥ mukhyau), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; उपाधि

• जातवैरौ: having become enemies
• जातवैरौ: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: जात (कृदन्त from √जन्) + वैर (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (jātaṃ vairam yayor), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्

• तरस्विनौ: powerful
• तरस्विनौ: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: तरस्विन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्

• स्थितौ: stood
• स्थितौ: क्रियासमाना/विधेय (Predicate: stood)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विधेय-विशेषणम् (predicate)

• क्षतजगदिग्धाङ्गौ: whose limbs were smeared with blood
• क्षतजगदिग्धाङ्गौ: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: क्षतज (प्रातिपदिक) + दिग्ध (कृदन्त from √दिह्) + अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (kṣatajena digdhāni aṅgāni yayor), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्

• प्रभिन्नौ: wounded/bleeding
• प्रभिन्नौ: कर्ता-विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: प्र-भिद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (PPP), पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्; विशेषणम्

• इव: like
• इव: सम्बन्ध (Simile marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: अव्ययम्; उपमानवाचक (like/as)

• कुञ्जरौ: two elephants
• कुञ्जरौ: उपमान (Standard of comparison)
• Type: Noun
• Root: कुञ्जर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गः, प्रथमा, द्विवचनम्

Context

Both Nila and Prahastha, deadly enemies, Commander-in-Chief of the armies, their limbs disfigured, wetted with blood, stood like elephants.

Characters & Entities

• Nīla
• Prahastha

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Recognition of the gravity of conflict: the imagery underscores that war wounds both sides, urging that force be used only in service of dharma and necessity.

What is the narrative situation?

After exchanges of weapons and injuries, Nīla and Prahastha face each other at close quarters, bloodied but unyielding.

Which character virtue is emphasized?

Unflinching steadfastness in combat (both warriors).