Shloka 32

प्रहस्तनिर्याणम्

Prahasta’s Departure and the Muster of the Rakshasa Host

Devanagari script

व्यूढेनेवसुघोरेणपूर्वद्वारात्सनिर्ययौ ।।।।गजयूथनिकाशेनबलेनमहतावृतः ।

Transliteration

vyūḍhena iva sughoreṇa pūrva-dvārāt sa niryayau |

gaja-yūtha-nikāśena balena mahatā vṛtaḥ ||6.57.32||

Translation

وہ مشرقی دروازے سے یوں نکلا گویا نہایت ہولناک جنگی صف بندی ہو؛ اور ایک عظیم لشکر نے اُسے گھیر رکھا تھا جو ہاتھیوں کے ریوڑ کے مانند تھا۔

Word by Word

• व्यूढेन: arrayed/formed (in battle order)
• व्यूढेन: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: व्यूढ (प्रातिपदिक; व्यूह्/वह् धातु + क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (past participle), नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् बलेन प्रति; 'व्यूढेन' = arranged (in battle-array)

• इव: as if
• इव: उपमान-निर्देशक
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय

• सुघोरेण: very formidable
• सुघोरेण: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: सु-घोर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् बलेन प्रति

• पूर्वद्वारात्: from the eastern gate
• पूर्वद्वारात्: अपादान (source)
• Type: Noun
• Root: पूर्व-द्वार (प्रातिपदिक; पूर्व + द्वार)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• सः: he
• सः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निर्ययौ: went out
• निर्ययौ: क्रिया
• Type: Verb
• Root: निर्-या (धातु)
• Form: लिट्-लकार, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

• गजयूथनिकाशेन: like a herd of elephants
• गजयूथनिकाशेन: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: गज-यूथ-निकाश (प्रातिपदिक; गजः+यूथम्+निकाश)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; उपमानार्थे: 'गजयूथस्य निकाशः (सदृशः)' (resembling a herd of elephants)

• बलेन: with an army
• बलेन: करण/सहकारक
• Type: Noun
• Root: बल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• महता: great
• महता: करण-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् बलेन प्रति

• वृतः: surrounded
• वृतः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: वृ (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृविशेषणम्

Context

He, emerged from the eastern gate, surrounded by a huge, formidable army formed into a battlearray, which resembled a herd of elephants.

Characters & Entities

• Prahastha
• Lanka (eastern gate)
• army (bala)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse depicts orderly deployment—an aspect of organizational duty. The Ramayana’s dharmic teaching here is indirect: power and order, though impressive, must be governed by satya; otherwise they magnify harm.

What is the narrative situation?

Prahastha’s army exits Lanka through the eastern gate in a terrifying battle formation.

Which character virtue is emphasized?

Operational discipline and strategic arrangement (battle readiness).