Shloka 15

शरबन्धनविलापः

The Lament under the Net of Arrows

Devanagari script

शयानःशरतल्पेऽस्मिन् सशोणितपरिप्लुतः ।शरजालैचशितोभासिभास्करोऽस्तमिवव्रजन् ।।6.49.15।।

Transliteration

śayānaḥ śaratalpe 'smin saśoṇitapariplutaḥ |

śarajālaiś cito bhāsi bhāskaro 'stam iva vrajan || 6.49.15 ||

Translation

اس تیرون کے بستر پر لیٹا ہوا، خون میں تر، اور تیروں کے جال سے ڈھکا ہوا بھی تو چمک رہا ہے—جیسے سورج غروب کی طرف جاتے ہوئے دمکتا ہے۔

Word by Word

• शयानः: lying
• शयानः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Verb
• Root: शी (धातु)
• Form: शतृ (present active participle/कृदन्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier) सः/लक्ष्मणः

• शरतल्पे: on the bed of arrows
• शरतल्पे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शर-तल्प (प्रातिपदिक; शर + तल्प)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; 'in this'

• सशोणितपरिप्लुतः: bathed in blood
• सशोणितपरिप्लुतः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स-शोणित-परिप्लुत (प्रातिपदिक; स + शोणित + परिप्लुत)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः: 'शोणितेन परिप्लुतः सन्' (flooded with blood)

• शरजालैः: by nets of arrows
• शरजालैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: शर-जाल (प्रातिपदिक; शर + जाल)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; करण (instrument)

• चितः: covered, piled
• चितः: क्रिया-विशेषण/विधेय (Predicative/विधेय)
• Type: Verb
• Root: चि (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; 'heaped/covered'

• भासि: you shine
• भासि: क्रिया (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भास् (धातु)
• Form: लट् (present), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• भास्करः: the sun
• भास्करः: उपमान (Standard of simile/उपमान)
• Type: Noun
• Root: भास्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपमान (standard of comparison)

• अस्तम्: setting (to the west)
• अस्तम्: कर्म (Goal/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे लक्ष्य (goal)

• इव: like
• इव: उपमा (Simile marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमानसूचक अव्यय (simile particle)

• व्रजन्: going
• व्रजन्: क्रिया-विशेषण (Adverbial participle/क्रिया-विशेषण)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: शतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (qualifier) भास्करः (implied)

Context

"Lying on the bed of arrows in the network of arrows, blood flowing out from the body he remains shining like the setting sun."

Characters & Entities

• Lakṣmaṇa
• Sun (bhāskara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma honors inner worth even amid ruin: Lakṣmaṇa’s radiance symbolizes virtue that remains luminous even when the body is broken.

What is the narrative situation?

Rāma describes Lakṣmaṇa’s wounded body on an arrow-bed, yet perceives a heroic splendor that persists.

Which character virtue is emphasized?

Tejas (spiritual/heroic brilliance): Lakṣmaṇa’s dignity and nobility are depicted as undiminished.