Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 46, Shloka 37

शरबन्धनम् (The Binding by Arrows) / Indrajit’s Illusory Assault and the Vanaras’ Consolation

Devanagari script

नकालःकपिराजेन्द्रवैक्लब्यमवलम्बितुम् ।।6.46.37।।अतिस्नेहोऽप्यकालेऽस्मिन्मरणायोपकल्पते ।

Transliteration

na kālaḥ kapirājendra vaiklabyam avalambitum |

ati-sneho 'py akāle 'smin maraṇāyopakalpate ||6.46.37||

Translation

اے کپیرَاجوں کے سردار! یہ وقت کم ہمّتی کو سہارا دینے کا نہیں؛ بےجا اور بےوقت حد سے بڑھا ہوا لگاؤ بھی موت کی طرف لے جانے والا سبب بن جاتا ہے۔

Word by Word

• न: not
• न: निषेध
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-अव्यय

• कालः: time
• कालः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कपिराजेन्द्र: O lord of monkey-kings
• कपिराजेन्द्र: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: कपिराज + इन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष (कपिराजाणाम् इन्द्रः)

• वैक्लब्यम्: faint-heartedness
• वैक्लब्यम्: कर्म (Object of avalambitum)
• Type: Noun
• Root: वैक्लब्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अवलम्बितुम्: to cling to/adopt
• अवलम्बितुम्: प्रयोजन (Infinitival complement)
• Type: Verb
• Root: अव + लम्ब् (धातु)
• Form: तुमुन्-प्रत्ययान्त (Infinitive), ‘to resort to/hold on to’

• अतिस्नेहः: excessive attachment
• अतिस्नेहः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: अति + स्नेह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुष (अतिशयः स्नेहः)

• अपि: even
• अपि: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: सम्भावना/समुच्चय-अव्यय (even/also)

• अकाले: at an untimely moment
• अकाले: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: अकाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• अस्मिन्: in this
• अस्मिन्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण (अकाले)

• मरणाय: for death
• मरणाय: सम्प्रदान (Dative/purpose)
• Type: Noun
• Root: मरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन

• उपकल्पते: leads to/is conducive to
• उपकल्पते: क्रिया
• Type: Verb
• Root: उप + कृप्/कल्प् (धातु: कल्प्)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

Context

"O king of monkeys! This is not the time for faint heartedness. Extreme attachment at this time will lead us to death."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Sugrīva (Kapirājendra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma requires courage and timely restraint: attachment is virtuous when it supports duty, but destructive when it paralyzes action in crisis.

What is the narrative situation?

Sugrīva’s morale falters; Vibhīṣaṇa warns him that weakness and untimely emotional indulgence can doom their cause in battle.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness (dhairya) and discerning detachment (viveka-yukta vairāgya) in service of righteous action.