Shloka 87

युद्धलक्षण-निमित्तदर्शनं तथा लङ्काद्वारव्यूहः

War Omens and the Encirclement of Lanka’s Gates

Devanagari script

सतान्बाहुद्वयासक्तानादायपतगानिव ।प्रासादंशैलसङ्कामुत्पपाताङ्गदस्तदा ।।6.41.87।।

Transliteration

sa tān bāhudvayāsaktān ādāya patagān iva |

prāsādaṃ śailasaṅkāśam utpapāta aṅgadas tadā ||6.41.87||

Translation

پھر انگد نے، جو اس کے دونوں بازوؤں سے چمٹے ہوئے تھے انہیں پرندوں کی طرح اٹھائے، پہاڑ جیسے بلند محل پر جست لگا دی۔

Word by Word

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तान्: those (ones)
• तान्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• बाहुद्वयासक्तान्: clinging to (his) two arms
• बाहुद्वयासक्तान्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: बाहु + द्वय + आसक्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त ‘आसक्त’; तत्पुरुषः: बाहुद्वये आसक्ताः (attached to his two arms)

• आदाय: having taken
• आदाय: Purvakala (पूर्वकाल)
• Type: Indeclinable
• Root: आ-दा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): ‘having taken/carrying’

• पतगान्: birds
• पतगान्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: पतग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; उपमान (simile object)

• इव: like
• इव: Upama (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक-अव्यय (like/as)

• प्रासादम्: palace
• प्रासादम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रासाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• शैलसङ्काशम्: mountain-like
• शैलसङ्काशम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: शैल + सङ्काश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः: शैलेन सङ्काशः (mountain-like); ‘प्रासादम्’ इति विशेष्य

• उत्पपात: leapt up
• उत्पपात: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उत्-√पत् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अङ्गदः: Aṅgada
• अङ्गदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तदा: then
• तदा: Kala (काल)
• Type: Indeclinable
• Root: तदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

Context

Then Angada holding the Rakshasas by his arms came down like birds on the roof of the palace which stood like a mountain.

Characters & Entities

• Aṅgada
• Rākṣasas (the four captors)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma-backed power is portrayed as effortless: when one stands for a righteous cause, intimidation loses its force.

What is the narrative situation?

Aṅgada turns the attempted arrest into a display of dominance by jumping up with the attackers still attached to him.

Which character virtue is emphasized?

Vīrya (heroic vigor) and confidence in a just mission.