Shloka 39

सरमा-सीता संवादः

Saramā Consoles Sītā; Preparations in Laṅkā

Devanagari script

गिरिवरमभितोऽनुवर्तमानोहयइवमण्डलमाशुयःकरोति ।तमिहशरणमभ्युपैहिदेवंदिवसकरंप्रभवोह्ययंप्रजानाम् ।।।।

Transliteration

girivaram abhito 'nuvartamāno haya iva maṇḍalam āśu yaḥ karoti |

tam iha śaraṇam abhyupaihi devaṃ divasakaraṃ prabhavo hy ayaṃ prajānām ||

Translation

یہیں دیوتا سورَیَ کے شरण میں جا؛ جو عظیم پہاڑ کے گرد گھوڑے کی مانند تیزی سے اپنا چکر پورا کرتا ہے، کیونکہ وہی واقعی تمام جانداروں کا سرچشمہ اور پالنے والا ہے۔

Word by Word

• गिरिवरम्: the best mountain
• गिरिवरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: गिरिवर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (गिरेः वरः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अभितः: around
• अभितः: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: अभितः (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb/preposition) = around

• अनुवर्तमानः: moving along/following (circling)
• अनुवर्तमानः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अनु-√वृत् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/Present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; यः इत्यस्य विशेषण

• हयः: a horse
• हयः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: हय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• इव: like
• इव: Upama-dyotaka (उपमा-द्योतक)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-वाचक अव्यय

• मण्डलम्: a circle/orb
• मण्डलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• आशु: quickly
• आशु: Kriya-visheshana (क्रिया-विशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: आशु (अव्यय)
• Form: अव्यय (adverb)

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)

• करोति: makes/does
• करोति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लट् (Present/लट्), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• तम्: him
• तम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• इह: here
• इह: Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: इह (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (adverb of place)

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; गत्यर्थे (take as refuge)

• अभ्युपैहि: approach/seek
• अभ्युपैहि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अभि-उप-√इ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative/लोट्), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; दिवसकरम् इत्यस्य विशेष्य

• दिवसकरम्: the sun
• दिवसकरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिवस (प्रातिपदिक) + कर (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (दिवसं करोति/करः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• प्रभवः: source/origin
• प्रभवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: प्रभव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• हि: indeed
• हि: Avyaya (अव्यय)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (emphasis/causal)

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• प्रजानाम्: of creatures/people
• प्रजानाम्: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

Context

"O Broadeyed friend! You are constantly under fear (timid). Give up fear of Ravana, I have overheard all that you have spoken to Ravana and his reply by hiding in a secret place out of my affection, without caring for my life."

Characters & Entities

• Sītā
• Sūrya (Dīvasakara)
• Mountain (girivara, unspecified)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes śaraṇāgati (seeking rightful refuge): turning the mind toward a sustaining cosmic order (Sūrya) to remain steady in truth amid fear.

What is the narrative situation?

Saramā advises Sītā to seek the Sun-god’s protection and steadiness while she awaits the outcome of the war.

Which character virtue is emphasized?

Spiritual resilience—Sītā is guided toward devotion as a means to preserve courage and clarity.