Shloka 84

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

Devanagari script

घोषेणमहतातस्यसिन्धोर्घोषंसमुच्छ्रितम् ।भीमन्तर्दधेभीमातरन्तीहरिवाहिनी ।।।।

Transliteration

ghoṣeṇa mahatā tasya sindhor ghoṣaṃ samucchritam |

bhīmaṃ tardadhe bhīmā tarantī hari-vāhinī ||

Translation

اس سمندر کے اوپر سے گزرتی ہوئی ہیری واہنی کی ہیبت ناک گرج نے ایسا عظیم شور برپا کیا کہ خود سندھو کی گرج دار آواز بھی دب گئی۔

Word by Word

• घोषेण: by noise
• घोषेण: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: घोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• महता: great/loud
• महता: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषण (to ‘घोषेण’)

• तस्य: of that/of it
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी, एकवचन

• सिन्धोः: of the ocean
• सिन्धोः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: सिन्धु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• घोषम्: sound/roar
• घोषम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: घोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• समुच्छ्रितम्: raised/aloud
• समुच्छ्रितम्: विशेषण (to ‘घोषम्’)
• Type: Adjective
• Root: सम् + उत् + श्रि (धातु-कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (PPP), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘घोषम्’ इति कर्मविशेषण

• भीमम्: terrible
• भीमम्: विशेषण (Adjectival)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (to ‘घोषम्’)

• अन्तर्दधे: was drowned/vanished
• अन्तर्दधे: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: अन्तर् + धा (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• भीमा: fearsome
• भीमा: विशेषण (to subject)
• Type: Adjective
• Root: भीम (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (to ‘हरिवाहिनी’)

• तरन्ती: crossing
• तरन्ती: विशेषण (to ‘हरिवाहिनी’)
• Type: Adjective
• Root: तॄ (धातु-कृदन्त)
• Form: वर्तमानकृदन्त (Present active participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण

• हरिवाहिनी: the monkey-army
• हरिवाहिनी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: हरि + वाहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (हरीणां वाहिनी); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Context

The terrific sound caused by the frightening advancement of massive monkey troops the sound of the ocean got drowned.

Characters & Entities

• Ocean (Sindhu/Sāgara)
• Vānara army (Hari-vāhinī)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is the strength of unified resolve—when many act together for a righteous end, fear is overcome and obstacles are subdued.

What is the narrative situation?

As the monkey forces surge across, their collective noise eclipses the ocean’s sound.

Which character virtue is emphasized?

Fearlessness born of solidarity—courage amplified by shared purpose.