Previous Verse
Next Verse

Shloka 64

सागरप्रशमनम् / The Pacification of the Ocean and the Building of Nala’s Bridge

पुष्पिताग्रैश्चतरुभिस्सेतुंबध्नन्तिवानराः ।पाषाणांश्चगिरिप्रख्यागनिरीणांशिखराणिच ।।।।दृश्यन्तेपरिधावन्तोगृह्यदानवसन्निभाः ।

puṣpitāgraiś ca tarubhiḥ setuṃ badhnanti vānarāḥ | pāṣāṇāṃś ca giriprakhyān girīṇāṃ śikharāṇi ca | dṛśyante paridhāvanto gṛhya dānavasannibhāḥ ||

وانر پھولوں سے سجی چوٹیوں والے درختوں سے پل باندھتے ہیں؛ اور دیو قامت دانوؤں کی مانند طاقتور دکھائی دیتے ہوئے، وہ ادھر ادھر دوڑتے نظر آتے ہیں—پہاڑ جیسے پتھر اور حتیٰ کہ پہاڑیوں کی چوٹیاں تک اٹھا لاتے ہیں۔

puṣpitāgraiḥwith blossom-topped
puṣpitāgraiḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpuṣpita + agra (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘पुष्पितम् अग्रं येषाम्’ इति बहुव्रीह्यर्थे प्रयोगः सम्भवति; here as descriptor of tarubhiḥ); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Instrumental, Plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
tarubhiḥwith trees
tarubhiḥ:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Roottaru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Instrumental, Plural)
setumthe bridge
setum:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsetu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (Masculine, Accusative, Singular)
badhnantibind/build
badhnanti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootbandh (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथम-पुरुष, बहुवचन (Present, Parasmaipada, 3rd person, Plural)
vānarāḥthe Vanaras
vānarāḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)
pāṣāṇānboulders
pāṣāṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpāṣāṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
giriprakhyānmountain-like
giriprakhyān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootgiri + prakhya (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘गिरि-प्रख्य’ = mountain-like); पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Accusative, Plural); विशेषणम् (qualifying pāṣāṇān)
girīṇāmof mountains
girīṇām:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootgiri (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Genitive, Plural)
śikharāṇipeaks
śikharāṇi:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootśikhara (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन (Neuter, Accusative, Plural)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
dṛśyanteare seen
dṛśyante:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (धातु)
Formलट् (Present), कर्मणि-प्रयोग (Passive), प्रथम-पुरुष, बहुवचन (Present Passive, 3rd person, Plural)
paridhāvantaḥrunning about
paridhāvantaḥ:
Kartā (कर्ता)
TypeVerb
Rootpari+dhāv (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural)
gṛhyahaving seized
gṛhya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootgrah (धातु)
Formल्यप्/क्त्वा-समकक्ष अव्यय-भाव (absolutive/gerund) from √grah: ‘having seized’; अव्यय (indeclinable verbal)
dānavasannibhāḥresembling demons
dānavasannibhāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdānava + sannibha (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (‘दानव-सन्निभ’ = like demons); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन (Masculine, Nominative, Plural); विशेषणम् (qualifying paridhāvantaḥ/vānarāḥ)

The Vanaras who were like Danavas, huge mountains in size were seen seizing boulders from the mountain, the trees with blossoms, and creepers for binding the bridge and running.

V
Vānara
S
Setu (bridge)
D
Dānava (as comparison)
M
Mountains (giri)

FAQs

Dharma is strenuous self-offering for a righteous objective—power is portrayed as legitimate when used to uphold justice and support the mission of restoring order.

The bridge-building intensifies as vānaras haul massive stones, trees, and mountain-peak-like masses to complete the setu.

Courageous exertion (utsāha) and tireless service in a collective undertaking.