Shloka 30

सागरप्रतीक्षा-क्रोधप्रादुर्भावः

Rama’s Vigil at the Ocean and the Rise of Wrath

Devanagari script

व्यथिताःपन्नगाश्चासदनीप्तास्यादीप्तलोचनाः ।दानवाश्चमहावीर्याःपाताळतलवासिनः ।।6.21.30।।

Transliteration

vyathitāḥ pannagāś cāsan dīptāsyā dīptalocanāḥ |

dānavāś ca mahāvīryāḥ pātāḷatalavāsinaḥ ||6.21.30||

Translation

ناگ بھی مضطرب ہو اٹھے—ان کے پھن روشن، منہ دہکتے اور آنکھیں چمکتی تھیں—اور پاتال کے طبقات میں بسنے والے عظیم قوت والے دانَو بھی اسی طرح لرز اٹھے۔

Word by Word

• व्यथिताः: distressed
• व्यथिताः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: व्यथ् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (afflicted/distressed)

• पन्नगाः: serpents
• पन्नगाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: पन्नग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्धसूचक (Conjunctive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (and)

• आसन्: were
• आसन्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• दीप्तास्याः: with blazing mouths
• दीप्तास्याः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (दीप् धातु + क्त, कृदन्त) + आस्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मधारय: ‘दीप्तम् आस्यम् येषाम्’ (with blazing mouths)

• दीप्तलोचनाः: with glowing eyes
• दीप्तलोचनाः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दीप्त (दीप् धातु + क्त, कृदन्त) + लोचन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मधारय: ‘दीप्ते लोचने येषाम्’ (with glowing eyes)

• दानवाः: demons (Dānavas)
• दानवाः: कर्ता (Kartā/Subject)
• Type: Noun
• Root: दानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन

• च: and
• च: सम्बन्धसूचक (Conjunctive particle)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक निपात (and)

• महावीर्याः: very powerful
• महावीर्याः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: महा (पूर्वपद) + वीर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; कर्मधारय: ‘महद् वीर्यम् येषाम्’ (of great prowess)

• पातालतलवासिनः: dwelling in the netherworld
• पातालतलवासिनः: कर्तृविशेषण (Karta-viśeṣaṇa/Subject qualifier)
• Type: Adjective
• Root: पाताल (प्रातिपदिक) + तल (प्रातिपदिक) + वासिन् (वस् धातु + णिनि, कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन; तत्पुरुष: ‘पातालतले वासिनः’ (dwelling on the underworld plane)

Context

The very charming shoulders, smeared with sandal paste and Agaru fragrance emitting the brilliance of the rising Sun.

Characters & Entities

• Pannagas (serpents)
• Dānavas
• Pātāla

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma’s struggle is depicted as cosmic: when righteous action confronts obstruction, its consequences ripple beyond human society, unsettling even hidden realms—implying moral causality across worlds.

What is the narrative situation?

The ocean’s agitation spreads downward; underworld beings (serpents and Dānavas) are disturbed by the upheaval.

Which character virtue is emphasized?

Righteous potency (dharma-tejas) indirectly—Rāma’s moral force is shown to have world-affecting impact.