Shloka 30

विभीषणाभिषेकः

The Consecration of Vibhishana and Counsel on Crossing the Ocean

Devanagari script

एवमुक्तस्तुधर्मज्ञःप्रत्युवाचविभीषणः ।समुद्रंराघवोराजाशरणंगन्तुमर्हति ।।6.19.30।।

Transliteration

evam uktaḥ tu dharmajñaḥ pratyuvāca vibhīṣaṇaḥ | samudraṃ rāghavo rājā śaraṇaṃ gantum arhati ||6.19.30||

Translation

یوں کہے جانے پر دھرم کے جاننے والے وبھیषण نے جواب دیا: “راجا راغھو (رام) کو چاہیے کہ سمندر کے پاس جا کر اسی کی شरण (پناہ/فریاد) اختیار کریں۔”

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषणम्)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• उक्तः: having been addressed
• उक्तः: Karta-anvaya (कर्तरि विशेषणम्)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विभीषणः’ इति विशेषणम्

• तु: then / indeed
• तु: Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• धर्मज्ञः: knower of dharma
• धर्मज्ञः: Karta-anvaya (कर्तरि विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: धर्म (प्रातिपदिक) + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (धर्मं जानाति), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘विभीषणः’ इति विशेषणम्

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्रति + वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• विभीषणः: Vibhishana
• विभीषणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभीषण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• समुद्रम्: to the ocean
• समुद्रम्: Gati/Karma (गतिकर्म)
• Type: Noun
• Root: समुद्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/गति-कर्म), एकवचन

• राघवः: Raghava (Rama)
• राघवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राघव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘राजा’ इत्यस्य विशेषणम्

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• शरणम्: refuge
• शरणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: शरण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/कर्म), एकवचन; ‘शरणं गन्तुम्’ = to seek refuge

• गन्तुम्: to go
• गन्तुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive), अर्थ: ‘to go’

• अर्हति: ought (to)
• अर्हति: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्ह् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; अर्थ: ‘ought/should’

Context

(Hanuman) having asked so, righteous Vibheeshana said, "O king Raghava! We ought to go and seek refuge from the god of the ocean."

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāghava (Rāma)
• Ocean (Samudra)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma favors seeking rightful permission and harmonizing with natural/cosmic powers rather than forcing outcomes through mere might.

What is the narrative situation?

Asked how to cross the sea, Vibhīṣaṇa advises that Rāma should approach the Ocean respectfully and seek its cooperation.

Which character virtue is emphasized?

Vibhīṣaṇa’s dharma-jñāna (ethical discernment) and counsel grounded in restraint and legitimacy.