Shloka 146

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ |

ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||6.17.146||

Translation

یوں کہہ کر اور راون سے سخت لہجے میں کلام کر کے، وبھیشن جلد ہی وہاں پہنچا جہاں شری رام جی لکشمن سمیت تھے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्धः/quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: निपात/उद्धरणसूचक अव्यय (particle/quotative indeclinable)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), परस्मैपदी; ‘having said’

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम्

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (accusative), एकवचन; कर्मपदम्

• रावणम्: to Ravana
• रावणम्: Sampradana (सम्प्रदानम्/recipient)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (accusative), एकवचन; सम्बोधनविषय/प्रति-सम्बन्धः

• रावणानुजः: Ravana's younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: Karta (कर्ता/subject)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष समास (genitive determinative): ‘रावणस्य अनुजः’; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect; narrative past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; उपसर्ग: आ-

• मुहूर्तेन: within a short while
• मुहूर्तेन: Karana (करणम्/temporal instrument)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (instrumental), एकवचन; कालवाचक तृतीया (time within)

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरणम्/location)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक अव्यय (relative adverb of place)

• रामः: Rama
• रामः: Adhikarana (अधिकरणम्/locative sense via 'yatra' context)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (nominative), एकवचन

• सलक्ष्मणः: with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: Visheshana (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव समास: ‘लक्ष्मणेन सह’ (=with Lakshmana); पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Truthful remonstrance against wrongdoing, followed by seeking righteous alliance, is upheld as dharmic conduct.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa departs immediately after rebuking Rāvaṇa and goes to Rāma’s side.

Which character virtue is emphasized?

Steadfastness in Satya even when it breaks family bonds.