Shloka 145

विभीषणागमनम्

Vibhīṣaṇa’s Arrival and the Debate on Refuge

Devanagari script

इत्युक्त्वापरुषंवाक्यंरावणंरावणानुजः ।आजगाममुहूर्तेनयत्ररामस्सलक्ष्मणः ।।6.17.1।।

Transliteration

ity uktvā paruṣaṃ vākyaṃ rāvaṇaṃ rāvaṇānujaḥ |

ājagāma muhūrtena yatra rāmaḥ salakṣmaṇaḥ ||6.17.145||

Translation

یہ کہہ کر اور راون سے سخت و درشت کلام کر کے، راون کا چھوٹا بھائی تھوڑی ہی دیر میں وہاں آ پہنچا جہاں شری رام جی لکشمن سمیت کھڑے تھے۔

Word by Word

• इति: thus
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (particle/quotative), वाक्य-समाप्ति/उद्धरणार्थे; indeclinable used as “thus”

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण/पूर्वकालिक-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), परस्मैपदी; “having said” (पूर्वक्रिया)

• परुषम्: harsh
• परुषम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परुष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन; adjective qualifying “वाक्यम्”

• वाक्यम्: speech/words
• वाक्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म), एकवचन

• रावणम्: to Ravana
• रावणम्: Sampradana (सम्प्रदान/प्रति—towards)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति (कर्म/प्रति), एकवचन; destination/recipient with verb of going

• रावणानुजः: Ravana's younger brother (Vibhishana)
• रावणानुजः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक) + अनुज (प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-तत्पुरुष (genitive determinative): “रावणस्य अनुजः”; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• आजगाम: came/reached
• आजगाम: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + आ (उपसर्ग)
• Form: लिट्-लकार (perfect), परस्मैपद; प्रथमपुरुष, एकवचन; finite verb “came/reached”

• मुहूर्तेन: in a short while
• मुहूर्तेन: Adhikarana (अधिकरण—कालाधिकरण)
• Type: Noun
• Root: मुहूर्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (करण/अधिकरण-काल), एकवचन; instrumental of time = “within a short while”

• यत्र: where
• यत्र: Adhikarana (अधिकरण—देश)
• Type: Indeclinable
• Root: यत्र (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (relative adverb of place); “where” introducing location clause

• रामः: Rama
• रामः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; subject within relative clause

• सलक्ष्मणः: together with Lakshmana
• सलक्ष्मणः: Sahakaraka (सहकारक/सह—accompaniment)
• Type: Adjective
• Root: स (अव्यय/उपपद) + लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-समास: “लक्ष्मणेन सह” = “with Lakshmana”; पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; qualifies “रामः”

Context

Vibheeshana, having addressed Ravana in harsh language, reached Rama and Lakshmana in a short while.

Characters & Entities

• Vibhīṣaṇa
• Rāvaṇa
• Rāma
• Lakṣmaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma can require decisive separation from adharma; one should move toward righteous leadership when justice is denied.

What is the narrative situation?

Vibhīṣaṇa transitions from advising Rāvaṇa to seeking refuge with Rāma.

Which character virtue is emphasized?

Right discernment (viveka) expressed through action.