Valmiki Ramayana 6.126.38 — Yuddha Kanda, Sarga 126, Shloka 38

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

Devanagari script

दृश्यतेऽऽसौमहान्सीते सविद्युदिवतोयदः ।।।।ऋष्यमूकोगिरिवरःकाञ्चनैर्धातुभिर्वृतः ।

Transliteration

dṛśyate'sau mahān sīte savidyud iva toyadaḥ | ṛṣyamūko girivaraḥ kāñcanair dhātubhir vṛtaḥ ||

Translation

اے سیتے! وہ عظیم رِشیاموک—پہاڑوں میں برتر—دکھائی دیتا ہے؛ سنہری دھاتوں سے آراستہ، بجلی سے روشن بارش کے بادل کی مانند چمک رہا ہے۔

Word by Word

• दृश्यते: is seen
• दृश्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), आत्मनेपद; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• असौ: that (there)
• असौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• महान्: great
• महान्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine); विशेषण (adjective) तोयदः/ऋष्यमूकः (context)

• सीते: O Sita
• सीते: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)

• सविद्युत्: with lightning
• सविद्युत्: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स-विद्युत् (प्रातिपदिक)
• Form: उपपद-तत्पुरुष (sa + vidyut), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; विशेषण (adjective) तोयदः

• इव: like
• इव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (particle of comparison)

• तोयदः: cloud
• तोयदः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तोयद (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• ऋष्यमूकः: Rishyamuka
• ऋष्यमूकः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ऋष्यमूक (प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग

• गिरिवरः: best of mountains
• गिरिवरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गिरिवर (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (श्रेष्ठः गिरिः), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; ऋष्यमूकस्य विशेषणम्

• काञ्चनैः: golden
• काञ्चनैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: काञ्चन (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter); विशेषण (adjective) धातुभिः

• धातुभिः: with minerals/ores
• धातुभिः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: धातु (प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (Instrumental/तृतीया), बहुवचन (Plural), पुल्लिङ्ग (Masculine)

• वृतः: covered
• वृतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (Past Passive Participle), प्रथमा-विभक्ति, एकवचन, पुल्लिङ्ग; ऋष्यमूकः (subject)

Context

"Sita! Rshyamuka is seen covered with streaks of gold minerals, glowing like clouds with lightning."

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Ṛṣyamūka

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is conveyed through attentive seeing and truthful speech: Rāma names the place and describes it as it is, grounding the journey in clarity rather than forgetfulness.

What is the narrative situation?

From the aerial car, Rāma points out Ṛṣyamūka to Sītā and describes its luminous mineral-streaked appearance.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s mindfulness and truthfulness (satya): he connects present sight with remembered meaning.