Shloka 3

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

Devanagari script

कैलासशिखराकारेत्रिकूटशिखरेस्थिताम् ।लङ्कामीक्षस्ववैदेहीनिर्मितांविश्वकर्मणा ।।।।

Transliteration

kailāsaśikharākāre trikūṭaśikhare sthitām | laṅkām īkṣasva vaidehi nirmitāṃ viśvakarmaṇā ||

Translation

اے ویدیہی! لنکا کو دیکھو، جو تریکوٹ کے شکھر پر قائم ہے، کیلاش کی چوٹی کی مانند صورت رکھتی ہے، اور وشوکرما نے اسے تراشا اور بنایا ہے۔

Word by Word

• कैलासशिखराकाराम्: having the form of Kailasa’s peak
• कैलासशिखराकाराम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: कैलास-शिखर-आकार (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; विशेषणम् (fem acc sg)

• त्रिकूटशिखरे: on the peak of Trikuta
• त्रिकूटशिखरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: त्रिकूट-शिखर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन (loc sg)

• स्थिताम्: situated/standing
• स्थिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: स्था (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि/भूतकृदन्त (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (fem acc sg)

• लङ्काम्: Lanka
• लङ्काम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: लङ्का (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन (acc sg)

• ईक्षस्व: behold/see
• ईक्षस्व: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: ईक्ष् (धातु)
• Form: लोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद (2nd sg imp, Ā)

• वैदेहि: O Vaidehi (Sita)
• वैदेहि: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: वैदेही (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन (voc sg)

• निर्मिताम्: constructed
• निर्मिताम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: निर्मा (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (fem acc sg)

• विश्वकर्मणा: by Vishvakarman
• विश्वकर्मणा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: विश्वकर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन (instr sg)

Context

"We shall see with all the citizens, Rama's entry into Ayodhya, Dasharatha's women and the glory of Ayodhya, everything."

Characters & Entities

• Vaidehī (Sītā)
• Laṅkā
• Trikūṭa
• Kailāsa
• Viśvakarman

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma here is reflective discernment: seeing worldly splendor (Laṅkā’s marvels) without losing sight of righteous purpose and the moral history attached to places.

What is the narrative situation?

A descriptive address to Sītā inviting her to look upon Laṅkā and its famed architecture, highlighting its location and divine craftsmanship.

Which character virtue is emphasized?

Composed awareness—appreciating grandeur while remaining anchored in duty and truth.